Rotunda św. Kateřiny w Czeskiej Trzebowej

Rotunda św. Kateřiny w Czeskiej Trzebowej (czes. Rotunda svaté Kateřiny) to najstarszy i najcenniejszy zabytek architektoniczny tego miasta w północno-wschodnich Czechach. Ta niewielka, późnoromańska budowla sakralna jest jedyną zachowaną rotundą romańską we wschodnich Czechach, a mieszkańcy Czeskiej Trzebowej mówią o niej po prostu „Kostelíček" — czyli „Kościółek".

Skąd wzięła się rotunda w Czeskiej Trzebowej?

Budowlę wzniesiono w pierwszej połowie XIII wieku, na wzniesieniu nad prawym brzegiem rzeki Třebovky. Powstała w centrum osady założonej po roku 1200 w ramach tzw. czeskiej kolonizacji, prowadzonej przez klasztor premonstratensów z Litomyšla. To właśnie klasztorni mnisi organizowali zasiedlanie i zagospodarowywanie tych terenów, a nowo powstająca rotunda miała pełnić funkcję kościoła parafialnego dla rodzącej się osady.

Co mówi najstarszy zachowany dokument o rotundzie?

Pierwsza pisemna wzmianka o kaplicy pochodzi z 1335 roku — to łaciński dokument burmistrza Lipolta, przechowywany dziś w archiwum państwowym w Ústí nad Orlicí. Burmistrz zobowiązał się w nim przekazywać pieniądze na utrzymanie kaplicy, tak samo jak wcześniej czynili to jego ojciec i dziadek. Ten zapis pokazuje, że troska o rotundę była w rodzinie Lipolta tradycją przekazywaną z pokolenia na pokolenie już na długo przed spisaniem dokumentu.

Jak zmieniała się bryła budowli przez wieki?

Przez ponad 750 lat istnienia rotunda była wielokrotnie remontowana i przebudowywana. Najbardziej widoczną zmianą było dodanie w XVI wieku częściowo drewnianej dzwonnicy, która do dziś pełni funkcję wejścia na teren otaczający budowlę. Dzięki kolejnym renowacjom rotunda przetrwała do naszych czasów w stanie pozwalającym na pełnienie funkcji sakralnych.

Czy rotundę można dziś zwiedzać i czy odbywają się w niej nabożeństwa?

Tak — rotunda nadal służy celom religijnym. Odprawiane są w niej msze, uroczystości kościelne i śluby, a przestrzeń wykorzystywana jest też do koncertów. Dzięki temu obiekt nie jest jedynie zabytkiem oglądanym z zewnątrz, lecz żywym miejscem spotkań mieszkańców i gości miasta.

Dlaczego warto zobaczyć rotundę, będąc w Czeskiej Trzebowej?

Rotunda św. Kateřiny to nie tylko unikatowy przykład architektury romańskiej, zachowany w formie, jakiej próżno szukać gdzie indziej we wschodnich Czechach, ale też symbol miasta i jego najstarszej historii sięgającej początków XIII wieku. Spacer na wzniesienie nad Třebovką, gdzie stoi kościółek z drewnianą dzwonnicą, to jeden z najprostszych sposobów, by poczuć średniowieczne korzenie Czeskiej Trzebowej.

Najczęstsze pytania

Jak stara jest rotunda św. Kateřiny? Pochodzi z pierwszej połowy XIII wieku, co czyni ją najstarszym zabytkiem architektonicznym Czeskiej Trzebowej.

Dlaczego rotunda nazywana jest „Kostelíčkiem"? To lokalne, potoczne określenie używane przez mieszkańców miasta — dosłownie znaczy „Kościółek" i odzwierciedla niewielkie rozmiary oraz sentymentalny stosunek trzebowian do tego miejsca.

Skąd wiadomo, że rotunda istniała już w XIV wieku? Świadczy o tym dokument z 1335 roku spisany po łacinie przez burmistrza Lipolta, przechowywany w archiwum państwowym w Ústí nad Orlicí, w którym zobowiązał się on finansować utrzymanie kaplicy.

Czy w rotundzie odbywają się współcześnie jakieś wydarzenia? Tak, oprócz nabożeństw i ślubów w rotundzie organizowane są koncerty, co czyni ją miejscem wciąż aktywnie wykorzystywanym przez lokalną społeczność.