Red Army memorial in Jihlava

Pomnik Zwycięstwa Armii Czerwonej stoi na Placu Svobody (náměstí Svobody) w centrum Igławy, jednym z największych rynków w Czechach. Piaskowcowy monument upamiętnia żołnierzy radzieckich, którzy w maju 1945 roku wyzwolili miasto spod okupacji niemieckiej, i od ponad siedemdziesięciu lat pozostaje stałym elementem krajobrazu głównego placu.

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik?

Monument zajmuje centralne miejsce na Placu Svobody, w otoczeniu zieleni i ław, w bezpośrednim sąsiedztwie kamienic i budynków administracyjnych, które okalają rynek. Ze względu na rozmiar placu pomnik widać z większości prowadzących do niego ulic, co czyni go jednym z naturalnych punktów orientacyjnych centrum miasta.

Kto zaprojektował pomnik i kiedy go odsłonięto?

Konkurs na projekt monumentu ogłoszono już w czerwcu 1945 roku, zaledwie miesiąc po zakończeniu wojny w Europie. Spośród nadesłanych prac jury wybrało pięć nagrodzonych koncepcji, a do realizacji ostatecznie skierowano projekt praskiego rzeźbiarza akademickiego Antonína Kalvody. Wykonanie monumentu w piaskowcu zajęło kilka lat – uroczyste odsłonięcie odbyło się dopiero w 1951 roku. Oficjalna nazwa obiektu to „Pomník vítězství Rudé armády" („Pomnik Zwycięstwa Armii Czerwonej"), a sam pomnik figuruje w centralnej ewidencji grobów i miejsc pamięci wojennej, prowadzonej przez czeskie władze.

Co stało w tym miejscu przed pomnikiem?

Plac Svobody od połowy XIX wieku był miejscem kolejnych pomników, które zmieniały się wraz z przemianami politycznymi regionu. W latach 1859–1881 stał tu pomnik generała J.F. Kempena von Fichtenstamm dłuta Emanuela Maxa, następnie w latach 1881–1919 monument cesarza Józefa II, odlany w hucie w Blansku. Po powstaniu Czechosłowacji miejsce to zajął w latach 1928–1939 pomnik Jana Husa autorstwa Vladimíra Foita, usunięty w czasie okupacji niemieckiej. Obecny monument żołnierzy Armii Czerwonej jest więc kolejnym w długiej serii pomników symbolicznie znaczących zmiany władzy na głównym placu Igławy.

Jak wygląda dziś i czy był renowowany?

Latem 2020 roku miasto przeprowadziło gruntowną konserwację pomnika. Prace, zlecone lokalnemu kamieniarzowi-restauratorowi Tomášowi Drdli, trwały od lipca do sierpnia i objęły czyszczenie kamienia, usunięcie wcześniejszych, nieodpowiednich napraw, iniekcję pęknięć, wzmocnienie konstrukcyjne oraz zabiegi patynujące i hydrofobizujące, chroniące powierzchnię przed wilgocią. Koszt renowacji, pokryty z budżetu miejskiego, wyniósł 137 100 koron czeskich. Właścicielem i opiekunem pomnika pozostaje miasto Igława.

Najczęstsze pytania

Co upamiętnia pomnik na Placu Svobody? Upamiętnia żołnierzy Armii Czerwonej, którzy wyzwolili Igławę w maju 1945 roku, gdy jednostki pancerne wchodzące w skład armii generała Grigorija Krawczenki dotarły do miasta w drodze na Pragę.

Kto jest autorem pomnika? Projekt stworzył praski rzeźbiarz akademicki Antonín Kalvoda, zwycięzca konkursu ogłoszonego w czerwcu 1945 roku.

Kiedy odsłonięto pomnik? Uroczyste odsłonięcie odbyło się w 1951 roku.

Czy pomnik był wcześniej renowowany? Tak, latem 2020 roku przeszedł gruntowną konserwację obejmującą czyszczenie kamienia, naprawę pęknięć i zabezpieczenie powierzchni przed wilgocią.

Czy to jedyny pomnik, jaki stał w tym miejscu? Nie – wcześniej w tym samym miejscu stały kolejno pomniki generała Kempena von Fichtenstamm, cesarza Józefa II oraz Jana Husa.