Rajhrad Benedictine Monastery

Opactwo Benedyktynów w Rajhradzie to najstarszy klasztor na Morawach — zespół budynków klasztornych w miasteczku Rajhrad, w powiecie Brno-venkov, w kraju południowomorawskim. Obok przylegającego kościoła św. Piotra i Pawła to właśnie zabudowania klasztorne — z biblioteką i muzeum — stanowią serce instytucji, która nieprzerwanie (z jedną komunistyczną przerwą) wiąże się z życiem zakonnym od niemal tysiąca lat.

Kiedy powstał klasztor w Rajhradzie?

Tradycja łączy założenie klasztoru z rokiem 1045, gdy książę czeski Brzetysław I podarował opactwu w Brzewnowie opuszczony gród w Rajhradzie i ufundował tu niewielką celę zakonną pod wezwaniem świętych Piotra i Pawła. Trzy lata później, 26 listopada 1048 roku, cela została przekształcona w pełnoprawny klasztor, podległy macierzystemu opactwu brzewnowskiemu. Tradycja miejscowa sięga jeszcze głębiej — wiąże się z nią przekaz o wcześniejszym, wielkomorawskim kościółku na tym miejscu, który miały odwiedzać podczas swojej misji świętych Konstantyn (Cyryl) i Metody.

Jak zmieniała się pozycja klasztoru na przestrzeni wieków?

Kolejne stulecia przyniosły klasztorowi rosnące znaczenie i przywileje. W 1234 roku margrabia Przemysł nadał mu istotne swobody, w 1327 roku król Jan Luksemburski przyznał przełożonym klasztoru prawo sądzenia spraw karnych, a cesarz Karol IV potwierdził wcześniejsze przywileje nadane jeszcze przez Brzetysława. Przełomowy moment nastąpił w 1813 roku, gdy cesarz Franciszek I podniósł rajhradzką prepozyturę do rangi samodzielnego opactwa — od tego czasu klasztor przestał podlegać Brzewnowowi i uzyskał pełną niezależność.

Co stało się z klasztorem w czasach komunizmu?

Historia klasztoru nie była ciągła bez przerw. W 1950 roku, w ramach komunistycznej akcji likwidacji zakonów znanej jako „Akcja K", władze zamknęły klasztor, a wspólnota zakonna została rozproszona. Budynki przez kolejne dekady niszczały pod zarządem państwowym. Dopiero w 1990 roku, po upadku komunizmu, zdewastowany kompleks wrócił w ręce zakonu, co otworzyło drogę do jego stopniowej odbudowy i nowego życia.

Co dziś można zobaczyć w klasztornych murach?

Od 2005 roku w zabudowaniach klasztornych działa Pamiątka Piśmiennictwa na Morawach (Památník písemnictví na Moravě) — placówka muzealna, która opiekuje się słynną biblioteką klasztorną liczącą 65 tysięcy woluminów. To jeden z najważniejszych zbiorów historycznych ksiąg i rękopisów w regionie południowomorawskim, świadectwo wielowiekowej roli klasztoru jako ośrodka kultury i nauki, nie tylko modlitwy. Kompleks klasztorny, wraz z przylegającym kościołem, ma status zabytku kultury.

Dlaczego warto odwiedzić opactwo w Rajhradzie?

Rajhrad łączy w sobie kilka warstw historii: średniowieczne początki sięgające XI wieku, legendarny związek z misją cyrylometodejską, wzrost znaczenia w okresie średniowiecza i nowożytności, dramatyczne zamknięcie w czasach komunizmu oraz współczesne odrodzenie jako miejsce muzealne i biblioteczne. Dla osób zainteresowanych historią zakonną i kulturą piśmienniczą Moraw to jeden z najbardziej wymownych przystanków w regionie.

Najczęstsze pytania

Kiedy założono klasztor w Rajhradzie? Tradycja wiąże założenie z rokiem 1045 (fundacja księcia Brzetysława I), a przekształcenie w pełny klasztor nastąpiło w 1048 roku.

Czy klasztor w Rajhradzie jest najstarszy na Morawach? Tak, uznawany jest za najstarszy klasztor na Morawach i jedną z najstarszych moralskich instytucji kościelnych.

Co stało się z klasztorem po 1950 roku? Władze komunistyczne zamknęły go w ramach tzw. Akcji K, a wspólnota zakonna została rozproszona; zabudowania wróciły do zakonu dopiero w 1990 roku.

Kiedy klasztor stał się niezależnym opactwem? W 1813 roku, gdy cesarz Franciszek I podniósł rajhradzką prepozyturę do rangi samodzielnego opactwa.

Co można zobaczyć w klasztorze obecnie? Od 2005 roku działa tu Pamiątka Piśmiennictwa na Morawach, muzeum zarządzające klasztorną biblioteką liczącą 65 tysięcy woluminów.

Czy klasztor jest częścią tego samego zespołu co kościół św. Piotra i Pawła w Rajhradzie? Tak, kościół i zabudowania klasztorne tworzą jeden zespół zabytkowy, choć to właśnie klasztor — z biblioteką i muzeum — stanowi odrębny cel zwiedzania skupiony na historii zakonu.