Church of the Exaltation of the Holy Cross in Rajhrad

Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego w Rajhradzie to niewielka, ale bogata w historię świątynia parafialna, stojąca w cieniu słynnego opactwa benedyktyńskiego, choć sama stanowi odrębny obiekt sakralny miasteczka w powiecie Brno-venkov, w kraju południowomorawskim. Jej korzenie sięgają średniowiecza, a obecna, barokowa forma jest efektem kilku kolejnych przebudów rozłożonych na ponad cztery stulecia.

Jak powstał kościół?

Historia świątyni zaczyna się 10 listopada 1330 roku, gdy biskup ołomuniecki Henryk Berka zezwolił na wzniesienie w Rajhradzie kaplicy pod wezwaniem Podwyższenia Krzyża Świętego. Lokalizacja nie była przypadkowa — mieszkańcy potrzebowali miejsca modlitwy chronionego przed częstymi wylewami rzeki Svratki, które regularnie nawiedzały okolicę podczas wiosennych roztopów i ulewnych deszczy. Kaplica pełniła tę funkcję przez kolejne stulecia, zanim doczekała się gruntownej przebudowy.

Kiedy kościół zyskał obecny, barokowy wygląd?

Pierwsza istotna metamorfoza nastąpiła w latach 1682–1683, gdy budowniczy z Brna Matyáš Baumgarten przekształcił skromną kaplicę w budowlę w stylu barokowym. To jednak nie koniec przemian architektonicznych — według części źródeł, autorem koncepcji przebudowy mógł być słynny czesko-włoski architekt Jan Blažej Santini-Aichel, którego projekt powstał już około 1720 roku, choć jego realizacja ruszyła dopiero w latach 1765–1766. Kilka lat później, 10 kwietnia 1767 roku, biskup ołomuniecki Maksymilian Hamilton podniósł świątynię do rangi kościoła parafialnego, co potwierdziło jej rosnące znaczenie dla lokalnej społeczności.

Co jeszcze zmieniano na przestrzeni lat?

W 1845 roku kościół przeszedł obszerny remont, obejmujący przede wszystkim wnętrze budowli. Kolejna ważna interwencja miała miejsce w 1898 roku, gdy ołtarze świątyni odnowił akademicki rzeźbiarz Ignác Bergmann. Dzięki tym pracom kościół zachował swój reprezentacyjny, barokowy charakter aż do dziś.

Co warto zobaczyć wewnątrz?

Budowla wzniesiona na planie krzyża ma 28 metrów długości i 20 metrów szerokości — proporcje typowe dla kościołów tego okresu, podkreślające monumentalny charakter wnętrza mimo niewielkiej skali miasteczka. We wnętrzu znajdują się trzy ołtarze. Ołtarz główny, poświęcony Podwyższeniu Krzyża Świętego, zdobi krucyfiks dłuta brneńskiego rzeźbiarza Adama Nösmanna — jeden z najcenniejszych elementów wyposażenia świątyni.

Jak dotrzeć do kościoła?

Rajhrad leży kilkanaście kilometrów na południe od Brna, dobrze skomunikowany zarówno drogą, jak i koleją — miasteczko ma własną stację, z której do centrum Brna dojeżdża się w kilkanaście minut. Kościół stoi w obrębie historycznej zabudowy miasta, w bliskim sąsiedztwie opactwa benedyktyńskiego, co czyni zwiedzanie obu obiektów naturalnym uzupełnieniem jednej wycieczki.

Kiedy najlepiej przyjechać?

Ze względu na charakter obiektu (czynny kościół parafialny) najlepszą porą na zwiedzanie są dni powszednie poza godzinami nabożeństw, kiedy wnętrze jest dostępne w spokojniejszej atmosferze. Warto wcześniej sprawdzić lokalne godziny otwarcia, ponieważ jako świątynia parafialna kościół podporządkowany jest przede wszystkim rytmowi liturgicznemu, a nie turystycznemu.

Najczęstsze pytania

Czy kościół w Rajhradzie to to samo co opactwo benedyktyńskie? Nie. Kościół Podwyższenia Krzyża Świętego to odrębna świątynia parafialna, choć znajduje się blisko słynnego opactwa benedyktyńskiego w Rajhradzie — to dwa różne obiekty sakralne w tej samej miejscowości.

Kiedy powstał kościół? Pierwotna kaplica powstała w 1330 roku z zezwolenia biskupa ołomunieckiego Henryka Berki, a status kościoła parafialnego uzyskała w 1767 roku.

Kto zaprojektował barokową przebudowę? Część źródeł wskazuje na Jana Blažeja Santiniego-Aichela jako autora koncepcji z około 1720 roku, choć wcześniejszą przebudowę barokową (1682–1683) prowadził budowniczy Matyáš Baumgarten.

Co jest najcenniejszym elementem wyposażenia? Krucyfiks na ołtarzu głównym, wykonany przez brneńskiego rzeźbiarza Adama Nösmanna.