Prieuré de Saint-Hilaire

Prieuré de Saint-Hilaire to dawny klasztor żeński położony w niewielkiej miejscowości Saint-Hilaire, w departamencie Essonne, kilka kilometrów od Étampes. Miejsce łączy w sobie średniowieczną historię zakonną, XIX-wieczną przebudowę rezydencjonalną oraz zaskakujący XX-wieczny epizod jako salon sztuki nowoczesnej.

Skąd wzięła się nazwa i kiedy powstał prieuré?

Wspólnota zakonna przy Saint-Hilaire istniała już w pierwszej połowie XII wieku - to wtedy wzniesiono kaplicę klasztorną, wokół której skupiało się życie niewielkiego konwentu mniszek benedyktyńskich. Sama nazwa miejscowości, zapisywana jako Sancti Hilarii, pojawia się w źródłach po raz pierwszy w 1164 roku. Kaplica zachowała elementy typowe dla architektury romańskiej - półkoliście zamknięte otwory okienne i portale - natomiast prezbiterium przebudowano później w stylu gotyckim, co dziś pozwala odczytać na jednej bryle kilka faz budowy.

Jaką rolę pełnił klasztor dla okolicznych mieszkańców?

Przeorysza, tytułowana "damą Saint-Hilaire", udostępniła kaplicę klasztorną także świeckim mieszkańcom wsi. Dzięki temu budynek pełnił jednocześnie funkcję kościoła parafialnego - i pozostał nią aż do wybuchu rewolucji francuskiej pod koniec XVIII wieku.

Co stało się z majątkiem klasztornym po rewolucji?

Po zniesieniu zgromadzeń zakonnych na mocy przepisów cywilnej konstytucji kleru, budynki i grunty należące wcześniej do prioratu uznano za mienie kościelne przejęte przez państwo i sprzedano jako dobro narodowe. Nowi właściciele świeccy przejęli dawne zabudowania klasztorne. Około 1805 roku niejaki Simon Bourgine wzniósł w miejscu dawnego prioratu nową rezydencję - od tego czasu miejsce zaczęto określać mianem "château", zamku, choć w rzeczywistości chodzi o dwór wybudowany na fundamentach klasztornych.

Dlaczego to miejsce kojarzone jest dziś ze sztuką nowoczesną?

Największy zwrot w historii Prieuré de Saint-Hilaire nastąpił w 1953 roku, gdy posiadłość kupili marszand sztuki Daniel-Henry Kahnweiler wraz z galerzystką Louise Leiris oraz jej mężem Michelem Leiris - pisarzem, poetą i etnologiem. Odtąd dawny klasztor stał się miejscem spotkań środowiska artystycznego związanego z paryską awangardą. Na ścianach dworu wisiały prace Pabla Picassa, Fernanda Légera, Hansa Arpa, André Deraina, Maurice'a de Vlamincka i Juana Grisa - twórców, z którymi Kahnweiler współpracował od lat jako galerzysta. Dom pozostawał ośrodkiem intensywnego życia intelektualnego i artystycznego aż do śmierci Michela Leirisa w 1990 roku.

Co można zobaczyć w Saint-Hilaire dzisiaj?

Do dziś zachowała się średniowieczna kaplica prioratu - jednonawowa budowla o trzech przęsłach zamknięta zaokrągloną absydą, łącząca elementy romańskie z gotyckimi w części prezbiterialnej. Obok niej stoi dwór wzniesiony na fundamentach dawnych zabudowań klasztornych, znany lokalnie jako "Manoir du Prieuré". Całość znajduje się na terenie gminy Saint-Hilaire, wchodzącej w skład aglomeracji Communauté d'Agglomération de l'Étampois Sud-Essonne.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał Prieuré de Saint-Hilaire? Klasztor benedyktynek działał tu już w pierwszej połowie XII wieku, a nazwa miejscowości pojawia się w dokumentach od 1164 roku.

Czy kaplica klasztorna zachowała się do dziś? Tak, zachowana kaplica łączy elementy romańskie (otwory o łukach półkolistych) z gotyckim prezbiterium i stanowi najstarszy widoczny element całego założenia.

Kto mieszkał w dawnym klasztorze w XX wieku? Od 1953 roku posiadłość należała do marszanda Daniela-Henry'ego Kahnweilera oraz Louise i Michela Leirisów, a dwór stał się miejscem spotkań artystów związanych z Pablem Picassem i innymi twórcami paryskiej awangardy.

Gdzie dokładnie znajduje się Prieuré de Saint-Hilaire? W miejscowości Saint-Hilaire w departamencie Essonne, w regionie Île-de-France, w pobliżu Étampes.