Pomník zastřelených Němců

Pomník zastřelených Němců to skromny pomnik na cmentarzu św. Otylii w Czeskich Budziejowicach, upamiętniający niemieckich cywilów zabitych w mieście i okolicy w pierwszych tygodniach po zakończeniu drugiej wojny światowej. To jedno z miejsc pamięci, które w czeskim regionie granicznym przypominają o mrocznym, długo przemilczanym epizodzie powojennej historii.

Jak dotrzeć?

Pomnik znajduje się na terenie cmentarza św. Otylii, głównej nekropolii Czeskich Budziejowic, położonej przy Pražské třídě, jednej z głównych arterii miasta prowadzących w kierunku Pragi. Cmentarz leży w spacerowej odległości od centrum, dlatego najwygodniej dotrzeć tam pieszo lub komunikacją miejską — w pobliżu znajdują się przystanki tramwajowe i autobusowe obsługujące tę część miasta. Dla osób podróżujących samochodem dostępny jest parking przy głównym wejściu na cmentarz.

Co upamiętnia ten pomnik?

Miejsce wiąże się z wydarzeniami z maja i czerwca 1945 roku, gdy w atmosferze chaosu i odwetu towarzyszącej końcowi okupacji niemieckiej dochodziło w Czechosłowacji do aktów przemocy wobec ludności niemieckiej. Według ustaleń historycznych w Czeskich Budziejowicach i okolicy czescy żandarmi zastrzelili i pochowali w bezimiennych grobach na terenie cmentarza około dwudziestu czterech osób niemieckiego pochodzenia. Ofiary te przez dziesięciolecia nie miały żadnego oznaczonego miejsca pochówku ani formy upamiętnienia.

Pomnik powstał dopiero w 1995 roku, a jego odsłonięcie 20 maja tego roku poprzedziła burzliwa dyskusja publiczna — temat rozliczenia z powojenną przemocą wobec Niemców sudeckich długo pozostawał w Czechach drażliwy i budził skrajne emocje zarówno wśród mieszkańców, jak i lokalnych władz. Ostatecznie zdecydowano się na formę pojednawczą: skromny kamienny obiekt z inskrypcją w języku niemieckim, poświęconą pamięci zmarłych gwałtowną śmiercią po zakończeniu wojny.

Napis na pomniku głosi w wolnym tłumaczeniu, że bezimienne masowe groby niemieckich obywateli w tym miejscu i w innych częściach kraju mają przypominać żyjącym o godności człowieka oraz skłaniać do pojednania między narodami. Taka formuła — bez wskazywania winnych, ale z wyraźnym apelem o pamięć i pojednanie — była w latach 90. próbą znalezienia wspólnego języka między czeską i niemiecką stroną trudnej historii.

Pomnik nie jest okazałą budowlą i nie przyciąga tłumów turystów, jednak dla osób interesujących się historią Europy Środkowej XX wieku stanowi ważny, choć często pomijany, punkt na mapie miejsc pamięci związanych z tzw. dzikimi odsunięciami ludności niemieckiej po 1945 roku. Cmentarz św. Otylii, na terenie którego stoi, sam w sobie jest miejscem o dużej wartości historycznej — spoczywają tu liczne postacie związane z historią miasta, a także inne pomniki wojenne, w tym poświęcony ofiarom heydrichiady i więźniom politycznym.

Kiedy przyjechać?

Cmentarz jest dostępny przez cały rok w standardowych godzinach otwarcia obowiązujących na cmentarzach komunalnych w Czechach, zwykle od wczesnego rana do wieczora, z krótszymi godzinami zimą. Warto zaplanować wizytę w spokojniejszej porze dnia, z dala od okresu Wszystkich Świętych, gdy na cmentarzu panuje największy ruch. Miejsce sprzyja cichej, refleksyjnej wizycie raczej niż typowemu zwiedzaniu turystycznemu.

Najczęstsze pytania

Kogo upamiętnia pomnik zastřelených Němců? Pomnik upamiętnia około dwudziestu czterech niemieckich cywilów zastrzelonych i pochowanych w bezimiennych grobach w Czeskich Budziejowicach i okolicy wkrótce po zakończeniu drugiej wojny światowej.

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik? Stoi na terenie cmentarza św. Otylii przy Pražské třídě w Czeskich Budziejowicach.

Kiedy powstał i został odsłonięty? Pomnik odsłonięto 20 maja 1995 roku, po burzliwej publicznej dyskusji poprzedzającej jego powstanie.

Jaki jest wydźwięk inskrypcji na pomniku? Napis, sformułowany w języku niemieckim, mówi o bezimiennych masowych grobach niemieckich obywateli jako przestrodze dotyczącej godności człowieka i wezwaniu do pojednania.