Padlým vojínům obcí Vráta-Hlinská

Pomnik Padlym Vojínům obcí Vráta-Hlinská to skromny kamienny monument stojący w dzielnicy Nové Vráto w Czeskich Budziejowicach, niedaleko ulicy Plavská i dworca południowego. Upamiętnia mieszkańców dwóch niegdyś samodzielnych wsi, Vráta i Hlinsko, którzy zginęli podczas pierwszej wojny światowej w latach 1914-1918. Dziś oba miejsca są częścią miasta, ale w chwili powstania pomnika funkcjonowały jako osobne gminy, stąd wspólna nazwa upamiętnienia łącząca ich mieszkańców jednym losem.

Jak wygląda pomnik?

Monument ma prostą, powściągliwą formę typową dla wiejskich pomników wojennych powstających w Czechach w okresie międzywojennym. Podstawę wykonano w technice boniowania (rustykacji), co nadaje bryle surowy, ciężki charakter kamiennego cokołu. Na froncie umieszczono napis: „Padlým obcí Vráta-Hlinska ve světové válce r. 1914-1918", czyli „Poległym z gmin Vráta-Hlinská w wojnie światowej w latach 1914-1918". Forma jest bezozdobna, skupiona wyłącznie na przekazaniu treści upamiętnienia, bez rzeźbiarskich dodatków czy alegorycznych postaci, które w tym okresie zdobiły większe, miejskie pomniki wojenne.

Dlaczego powstał taki pomnik?

Po zakończeniu pierwszej wojny światowej w wielu czeskich miejscowościach, także tych niewielkich, mieszkańcy stawiali skromne monumenty ku pamięci poległych sąsiadów i krewnych. Vráta i Hlinsko, choć niewielkie, straciły w wojnie część swoich mężczyzn wcielonych do armii austro-węgierskiej. Wspólny pomnik dla dwóch sąsiadujących wsi był praktycznym rozwiązaniem – łączył ograniczone środki finansowe niewielkich społeczności w jedno przedsięwzięcie upamiętniające. Tego typu lokalne pomniki wojenne, wznoszone w latach dwudziestych XX wieku, są dziś częścią rozległej sieci małych miejsc pamięci rozsianych po całych południowych Czechach, dokumentowanej między innymi w regionalnych bazach zabytków wojennych.

Co warto wiedzieć zwiedzając okolicę?

Pomnik znajduje się w spokojnej, częściowo zabudowanej dzielnicy Nové Vráto, na uboczu głównych tras turystycznych Czeskich Budziejowic, co czyni go ciekawym celem dla osób interesujących się lokalną historią i mniej znanymi miejscami pamięci. W pobliżu, w tej samej dzielnicy, znajduje się także skromny pomnik z popiersiem prezydenta Tomáša Garrigue'a Masaryka, powstały w 1938 roku – oba obiekty razem tworzą niewielki, ale wymowny zespół upamiętniający historię tej części miasta w pierwszej połowie XX wieku.

Najczęstsze pytania

Kogo upamiętnia pomnik w Vráta-Hlinská? Mieszkańców dawnych wsi Vráta i Hlinsko, poległych podczas pierwszej wojny światowej w latach 1914-1918.

Gdzie dokładnie stoi pomnik? W dzielnicy Nové Vráto w Czeskich Budziejowicach, w rejonie ulicy Plavská, niedaleko dworca południowego.

Z jakiego materiału wykonano monument? Z kamienia, z charakterystyczną boniowaną (rustykowaną) podstawą.

Czy pomnik ma wartość zabytkową? Figuruje w regionalnych bazach danych dokumentujących pomniki wojenne południowych Czech jako jeden z licznych lokalnych obiektów pamięci z okresu międzywojennego.