Pomník Zákřovský Žalov

Pomnik Zákřovský Žalov to miejsce pamięci w lesie koło wsi Kozlov, w powiecie ołomunieckim na Morawach, upamiętniające jedną z najtragiczniejszych zbrodni popełnionych na tym terenie w ostatnich dniach II wojny światowej.

Co wydarzyło się w Zákřově w 1945 roku?

18 kwietnia 1945 roku wieś Zákřov została otoczona przez oddziały Wehrmachtu wraz z żołnierzami 574. batalionu kozackiego, którzy podejrzewali miejscową społeczność o wspieranie partyzantki. Mężczyzn poniżej 50. roku życia zgromadzono najpierw w ratuszu w Velkim Újezdzie, a stamtąd przepędzono ich do leśniczówki w miejscu zwanym Kyjanice, w pobliżu dzisiejszego Kozlova - to właśnie tu dziś stoi pomnik. Wieczorem 20 kwietnia uwięzionych zamknięto w drewnianej chacie, którą podpalono. Nikt z 19 zamkniętych w środku mężczyzn nie przeżył, a najmłodsza z ofiar miała zaledwie 17 lat. 14 maja 1945 roku szczątki pomordowanych złożono do wspólnej trumny i pochowano na cmentarzu w Tršicach, przy dużym udziale mieszkańców okolicy.

Jak wygląda pomnik i kto go zaprojektował?

Pomnik odsłonięto w 1949 roku. Jego autorami są profesor Uniwersytetu Palackého Vladimír Navrátil oraz architekt Lubomír Šlapeta. Centralnym elementem kompozycji jest wykonana z piaskowca, większa niż naturalnej wielkości rzeźba klęczącej kobiety zakrywającej twarz rękami w geście żałoby - uosobienie matki opłakującej zamordowanych synów. Rzeźba stoi na piaskowcowym cokole, do którego przymocowano tablicę z polerowanego granitu z wypisanymi imionami wszystkich 19 ofiar. Na przedniej ścianie cokołu widnieje napis informujący, że w tym miejscu żywcem spalono ofiary niemieckich okupantów 20 kwietnia 1945 roku, na tylnej zaś - rok budowy pomnika oraz słowa "My daliśmy życie - wy dajcie miłość!". Pod pomnikiem znajduje się krypta, w której złożono zwęglone fragmenty drewna ze spalonej chaty oraz dębową trumnę związaną z pochówkiem ofiar. Za pomnikiem, w półkolu, posadzono dziewiętnaście lip - po jednej za każdego z zamordowanych mężczyzn.

Dlaczego warto tu przyjechać?

To miejsce pamięci narodowej odwiedzają przede wszystkim osoby zainteresowane historią okupacji Moraw oraz krewni i mieszkańcy regionu, dla których Zákřovský Žalov pozostaje symbolem cierpienia cywilów w ostatnich dniach wojny. Spokojne, leśne otoczenie mocno kontrastuje z dramatyczną historią tego miejsca, a coroczne uroczystości rocznicowe wciąż przyciągają mieszkańców okolicznych wsi, w tym samego Zákřova i Kozlova.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik? Pomnik stoi w lesie, w miejscu zwanym Kyjanice, niedaleko wsi Kozlov, w powiecie ołomunieckim.

Ile osób zginęło w miejscu, gdzie dziś stoi pomnik? W podpalonej chacie zginęło 19 mężczyzn z Zákřova, najmłodszy z nich miał 17 lat.

Kiedy odsłonięto pomnik? Pomnik odsłonięto w 1949 roku, kilka lat po zakończeniu wojny.

Kto zaprojektował pomnik? Autorami są profesor Vladimír Navrátil z Uniwersytetu Palackého w Ołomuńcu oraz architekt Lubomír Šlapeta.

Co symbolizują lipy rosnące przy pomniku? Dziewiętnaście lip posadzonych w półkolu za pomnikiem symbolizuje każdą z 19 ofiar masakry.