Pomník obětem 1. světové války

Pomník obětem 1. světové války stoi na skrzyżowaniu we wsi Vašírov, przysiółku należącym do gminy Lány w Czechach, niemal w samym centrum osady. To skromny, ale wymowny obelisk upamiętniający miejscowych żołnierzy poległych w latach 1914–1918, wzniesiony w atmosferze narodowej dumy dwudziestolecia niepodległej Czechosłowacji.

Kiedy powstał pomnik?

Decyzję o budowie podjęto na zebraniu mieszkańców Vašírova 24 lipca 1938 roku, gdy zbliżała się dwudziesta rocznica powstania Republiki Czechosłowackiej. Projekt monumentu przygotował Josef Suchopárek, a samo wykonanie powierzono V. Frolíkowi z cementowni w Tuchlovicach. Kamienny obelisk otoczono metalowym ogrodzeniem – jego wykonanie zlecono zakładowi Slovanka Antonína Permana, co kosztowało 840 koron. Uroczyste odsłonięcie odbyło się 6 listopada 1938 roku w obecności krewnych poległych żołnierzy z Vašírova.

Co przedstawia pomnik?

Niewielki monument z betonu artystycznego ma sześciokątne zwieńczenie, na którym umieszczono skrót „ČSR" – symbol Republiki Czechosłowackiej. Na obelisku wyryto napis „1918 Č.S.R 1938 MÍSTNÍM PADLÝM VOJÍNŮM 1914–1918", czyli dedykację dla miejscowych poległych żołnierzy z lat pierwszej wojny światowej. Pomnik otacza ogrodzony trawnik, przy którym posadzono trzy lipy – drzewa tradycyjnie kojarzone z czeską państwowością.

Jakie losy przeszedł pomnik w czasie wojny?

Podczas okupacji niemieckiej symbol niepodległej Czechosłowacji stał się niewygodny dla władz okupacyjnych. Z obelisku musiano usunąć tabliczkę z nazwiskiem Tomáša Garrigue'a Masaryka, a sam pomnik był zagrożony całkowitą likwidacją. Mieszkańcy Vašírova zdołali go jednak ukryć i uchronić przed zniszczeniem. Po zakończeniu wojny, w maju 1945 roku, monument wrócił na swoje pierwotne miejsce.

Co się z nim stało w kolejnych dekadach?

Losy pomnika nie zakończyły się jednak na powojennym powrocie. Pod koniec lat 50. XX wieku kamień w tajemniczych okolicznościach zniknął ze skrzyżowania – jak się później okazało, został zakopany w dole nieopodal pierwotnej lokalizacji. Dopiero pod koniec lata 1998 roku odnaleziono go i przywrócono na dawne miejsce, gdzie stoi do dziś jako świadectwo burzliwej historii regionu.

Dlaczego warto go odwiedzić?

Pomnik w Vašírovie to nie tylko lokalna pamiątka historyczna, ale też przykład tego, jak niewielkie wiejskie społeczności potrafiły przez dekady chronić symbole swojej tożsamości narodowej – najpierw przed nazistowską okupacją, a później przez zawirowania powojennej historii. Odwiedzającym oferuje spokojne miejsce na skraju wsi, gdzie można zatrzymać się na chwilę refleksji nad losem mieszkańców małej czeskiej wsi w burzliwym XX wieku.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik? Stoi na skrzyżowaniu w centrum Vašírova, przysiółku gminy Lány w powiecie Kladno.

Kiedy odsłonięto pomnik? Uroczyste odsłonięcie miało miejsce 6 listopada 1938 roku.

Co upamiętnia? Miejscowych żołnierzy poległych w latach 1914–1918 podczas pierwszej wojny światowej.

Czy pomnik przetrwał w oryginalnej formie? Tak, mimo ukrycia podczas okupacji i tymczasowego zaginięcia w latach 50. XX wieku, kamień odnaleziono w 1998 roku i przywrócono na pierwotne miejsce.