Památník zrušení roboty

Památník zrušení roboty (Pomnik zniesienia pańszczyzny) stoi w Plavie, niewielkiej miejscowości nad Wełtawą tuż przy Czeskich Budziejowicach, na trawiastym skwerku w pobliżu Mlýnskiej stoki – dawnego kanału młyńskiego przepływającego przez wieś. To piaskowcowy obelisk w formie stopniowanego, kilkupoziomowego cokołu, upamiętniający zniesienie pańszczyzny (roboty) w monarchii habsburskiej w 1848 roku.

Co upamiętnia ten pomnik?

Napis na obelisku odnosi się do zniesienia poddaństwa chłopów i związanej z nim pańszczyzny – przymusowej pracy na rzecz pana feudalnego, która obciążała chłopów w Czechach i całej monarchii habsburskiej aż do połowy XIX wieku. Pod naporem wydarzeń Wiosny Ludów cesarski patent zniósł te powinności ostatecznie 7–8 września 1848 roku. Wniosek o zniesienie pańszczyzny w wiedeńskim sejmie Rzeszy zgłosił wówczas Hans Kudlich, najmłodszy, bo zaledwie 24-letni poseł tego zgromadzenia – to jedna z najbardziej znanych postaci związanych z tym aktem w historii ziem czeskich.

Kiedy powstał obelisk i co głosi jego napis?

Sądząc po dacie widniejącej na cokole, pomnik wzniesiono w 1898 roku, a więc w pięćdziesiątą rocznicę zniesienia pańszczyzny – napis wprost odwołuje się do lat „1848–1898". Na jednej z tablic wyryto zdanie w duchu upamiętniającej maksymy: „Co staří v boji vydobyli, ať mladí bděle střeží" – w wolnym tłumaczeniu: „Co starsi wywalczyli w boju, niech młodzi czujnie strzegą". Pomnik nosi też odniesienie do 28 października 1918 roku, czyli dnia powstania niepodległej Czechosłowacji – data ta została dopisana jako kolejna ważna chwila w historii wolności mieszkańców tych ziem.

Jak wygląda pomnik i gdzie dokładnie stoi?

Obelisk ma formę stopniowanego monolitu z piaskowca, osadzonego na wielostopniowym cokole, z kilkoma wyrytymi tablicami inskrypcyjnymi. Stoi samotnie na niewielkim, zadbanym skwerku porośniętym trawą, w bezpośrednim sąsiedztwie Mlýnskiej stoki – kanału odprowadzającego wodę z Wełtawy, który od dawna kształtuje krajobraz Plavu. Taka lokalizacja, z dala od głównego ruchu, sprawia, że pomnik ma charakter kameralnego, lokalnego miejsca pamięci, a nie monumentalnej atrakcji turystycznej.

Co jeszcze warto zobaczyć w okolicy?

Pomnik znajduje się na trasie popularnego, około trzykilometrowego spaceru po Plavie, który prowadzi też obok Plavskiego jazu – jazu na Wełtawie z charakterystyczną zjeżdżalnią prowadzącą wprost do wody, chętnie odwiedzaną przez rodziny z dziećmi. Na trasie znajduje się również punkt widokowy w pobliżu kościoła i figury świętego Jana Nepomucena oraz kilka placów zabaw, co czyni Plav miejscem szczególnie przyjaznym dla wycieczek rodzinnych łączących historię z wypoczynkiem nad rzeką.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie stoi pomnik zniesienia pańszczyzny w Plavie? Na niewielkim skwerku porośniętym trawą, w pobliżu Mlýnskiej stoki w centrum Plavu, miejscowości nad Wełtawą przy Czeskich Budziejowicach.

Kiedy wzniesiono obelisk? Prawdopodobnie w 1898 roku, w pięćdziesiątą rocznicę zniesienia pańszczyzny w 1848 roku – taki zakres dat widnieje na napisie.

Co oznacza napis na pomniku? Odwołuje się do zniesienia poddaństwa chłopów i pańszczyzny w 1848 roku oraz do proklamacji Czechosłowacji 28 października 1918 roku, a jedna z tablic nosi maksymę wzywającą kolejne pokolenia do strzeżenia wywalczonej wolności.

Czy w pobliżu jest coś jeszcze do zobaczenia? Tak, pomnik leży na trasie spaceru po Plavie prowadzącej także do Plavskiego jazu na Wełtawie, punktu widokowego przy figurze świętego Jana Nepomucena i placów zabaw dla dzieci.

Czy pomnik jest ogólnodostępny? Tak, stoi w otwartej, publicznej przestrzeni skweru i można go swobodnie zobaczyć podczas spaceru po wsi.