Oosterlomolen

Oosterlomolen to zabytkowy młyn wodny położony we wsi Oosterlo, w gminie Geel, w belgijskiej prowincji Antwerpia. Stoi nad niewielkim ciekiem wodnym, który od wieków napędzał jego koło, i choć dziś już nie mieli zboża, pozostaje jednym z ciekawszych świadectw dawnego rzemiosła młynarskiego w regionie Kempen.

Skąd wzięła się nazwa młyna?

Nazwa Oosterlomolen pochodzi wprost od miejscowości Oosterlo, w której młyn się znajduje. W dokumentach historycznych spotyka się też określenia takie jak Molen van Oosterlo czy Molen van Lavrijsen — to drugie nawiązuje najpewniej do jednej z rodzin, które przez pewien czas dzierżawiły lub prowadziły młyn.

Jak stary jest ten młyn?

Pierwsza pisemna wzmianka o młynie pochodzi z 1428 roku, jednak badacze historii regionu wskazują, że sam obiekt mógł istnieć już w XIII wieku — a więc znacznie wcześniej, niż mówią o tym zachowane źródła pisane. Przez stulecia młyn pełnił funkcję młyna przymusowego (tzw. bana), co oznaczało, że mieszkańcy podlegli panom Geel byli zobowiązani mielić zboże właśnie tutaj, a nie w innym, dowolnie wybranym miejscu. Taki system dawał właścicielowi młyna stałych klientów, ale też czynił go ważnym elementem lokalnej gospodarki feudalnej.

Jaką rolę odgrywał młyn w życiu okolicznych mieszkańców?

Oosterlomolen był nie tylko miejscem przemiału zboża. Pod koniec XV wieku dzierżawca młyna zobowiązany był dostarczać panu Geel, Janowi II van Merode, ogromne ilości węgorzy — sięgające, według zachowanych zapisów, kilku tysięcy sztuk rocznie. Świadczy to o tym, jak istotne było tutaj również rybołówstwo, prowadzone równolegle z działalnością młynarską. Do dziś pod młynem zachował się unikalny system kamiennych zbiorników do przechowywania złowionych węgorzy, połączony podziemnym kanałem z bieżącą wodą, dzięki czemu ryby pozostawały żywe aż do sprzedaży lub dostawy.

Co się stało z młynem na przestrzeni wieków?

Historia obiektu nie obyła się bez dramatycznych wydarzeń. W 1789 roku pierwotny drewniany budynek młyna spłonął, a wkrótce potem odbudowano go w trwalszej, murowanej formie — ta konstrukcja w dużej mierze przetrwała do dziś. Na początku XX wieku, w 1916 roku, młyn wyposażono w dodatkowe urządzenia mechaniczne, które pozwoliły wykorzystywać go także jako tartak, obok tradycyjnego mielenia zboża.

Kiedy młyn przestał działać?

Losy Oosterlomolen zmieniły się w latach 60. XX wieku. W 1962 roku obiekt wraz z prawami do mielenia, rybołówstwa oraz przynależną śluzą zakupiła gmina Geel. Rok później, w 1963 roku, boczny ciek zwany Molenlaak został zakryty (przesklepiony), co ostatecznie zakończyło funkcjonowanie młyna jako czynnego zakładu wodnego. Od tego momentu Oosterlomolen zachował już wyłącznie wartość historyczną i architektoniczną.

Dlaczego warto tu zajrzeć?

Oosterlomolen to miejsce dla osób zainteresowanych historią rzemiosła i dawnej gospodarki wiejskiej Kempen. Połączenie funkcji młyna zbożowego, tartaku i miejsca hodowli oraz przechowywania węgorzy czyni ten obiekt nietypowym na tle innych młynów regionu. Zachowane kamienne zbiorniki na węgorze są rzadkością i stanowią świadectwo pomysłowości dawnych mieszkańców w wykorzystywaniu naturalnych zasobów wodnych.

Najczęstsze pytania

Czy młyn wciąż działa? Nie, młyn przestał funkcjonować po tym, jak w 1963 roku zakryto zasilający go ciek wodny.

Do kogo należy młyn obecnie? Od 1962 roku właścicielem obiektu jest gmina Geel.

Co jest najbardziej wyjątkowe w tym miejscu? Zachowany, unikalny system kamiennych zbiorników do przechowywania żywych węgorzy, zasilany podziemnym kanałem z bieżącą wodą.

Skąd pochodzi nazwa Lavrijsen czasem używana dla tego młyna? Najprawdopodobniej od nazwiska rodziny związanej z dzierżawą lub prowadzeniem młyna w jednym z okresów jego historii.