Old Jewish cemetery in Švihov

Stary cmentarz żydowski w Švihovie to jeden z cenniejszych zabytków żydowskiego dziedzictwa zachodnich Czech, ukryty na wschodnim skraju miasteczka, przy ulicy Na Vodou, tuż przed wiaduktem kolejowym, po drugiej stronie drogi krajowej I/27 łączącej Pilzno z Klatovami. Niewielka, licząca niespełna 1400 m² działka kryje w sobie ponad sto kilkadziesiąt nagrobków, które od dekad przyciągają miłośników historii i architektury sepulkralnej.

Kiedy powstał cmentarz?

Nekropolia została założona w 1644 roku i przez blisko dwa stulecia służyła miejscowej gminie żydowskiej jako główne miejsce pochówku. Ostatnie rozszerzenie terenu miało miejsce w 1828 roku, gdy liczba grobów zaczęła przekraczać możliwości pierwotnej działki. Pochówki prowadzono tu aż do 1913 roku, kiedy funkcję tę przejął nowy cmentarz żydowski, założony w 1878 roku i położony około 150 metrów dalej na wschód.

Dlaczego Švihov miał tak dużą gminę żydowską?

Żydzi mieszkali w Švihovie już od połowy XVI wieku, a od drugiej połowy tego stulecia miasteczko stało się ważnym ośrodkiem życia żydowskiego dla całej okolicy. Działała tu okazała synagoga wzniesiona w 1783 roku, prowadzono księgi metrykalne, a miejscowa szkoła żydowska przyjmowała dzieci aż z trzydziestu jeden okolicznych wsi. To właśnie ta silna, rozbudowana społeczność sprawiła, że lokalny cmentarz rozrósł się do tak znacznych rozmiarów jak na niewielkie prowincjonalne miasteczko.

Co można zobaczyć na cmentarzu?

Na terenie nekropolii zachowało się około 140 nagrobków, tworzących wyjątkowo wartościowy zbiór kamieni renesansowych, barokowych i klasycystycznych. Najstarsze macewy pochodzą z czasów założenia cmentarza w połowie XVII wieku, najmłodsze noszą datę 1913 roku. Wśród nich wyróżniają się barokowe nagrobki z hebrajskimi inskrypcjami, zdobione niecodziennymi dla tego typu obiektów motywami, na przykład wizerunkami jeleni. Materiał, z jakiego wykonano płyty, oraz styl zdobień są zróżnicowane — obok gładko wygładzonych i wykutych inskrypcji spotkać można kamienie z płaskorzeźbami, podwójne nagrobki czy wielokamienne monumenty rodzinne, niekiedy z zachowanymi śladami dawnej polichromii.

Kto dziś opiekuje się cmentarzem?

Cmentarz jest chroniony jako zabytek kultury Republiki Czeskiej. Właścicielem terenu pozostaje gmina żydowska w Pilznie, która finansuje jego stałą opiekę. Ważnym momentem w historii miejsca była gruntowna renowacja przeprowadzona na przełomie lat 1990 i 1991, w którą zaangażowali się zarówno miejscowi mieszkańcy niebędący Żydami, jak i krajowe organizacje żydowskie — wspólny wysiłek pozwolił uratować nekropolię przed dalszym niszczeniem.

Najczęstsze pytania

Czy stary cmentarz żydowski w Švihovie można zwiedzać? Teren jest dostępny do zwiedzania jako zabytek kultury, choć jako miejsce pochówku wymaga zachowania odpowiedniego szacunku i spokoju.

Czym różni się stary cmentarz od nowego cmentarza żydowskiego w Švihovie? Stary cmentarz funkcjonował od 1644 do 1913 roku, natomiast nowy, założony w 1878 roku i położony około 150 metrów dalej, przejął funkcję głównego miejsca pochówku społeczności po zapełnieniu starszej nekropolii.

Dlaczego nagrobki na cmentarzu są tak różnorodne? Wynika to z blisko trzystuletniego okresu użytkowania cmentarza — od XVII do początku XX wieku zmieniały się style, materiały i zwyczaje sepulkralne, co znalazło odzwierciedlenie w kolejnych warstwach nagrobków.

Kto obecnie sprawuje opiekę nad cmentarzem? Właścicielem i opiekunem terenu jest żydowska gmina wyznaniowa w Pilznie, a w przeszłości w jego ratowaniu uczestniczyli także lokalni mieszkańcy oraz organizacje żydowskie podczas renowacji na początku lat 90. XX wieku.