Church of Saint John the Evangelist (Švihov)

Kościół św. Jana Ewangelisty w Švihovie to niepozorny, gotycki budynek na skraju miasteczka, o którym większość turystów nawet nie wie, że kiedyś był świątynią. Dziś kryje się za fasadą zwykłego domu mieszkalnego, ale pod tynkiem wciąż czeka gotyckie sklepienie sprzed pięciu wieków.

Skąd wzięła się ta budowla?

Kościół powstał jako część szpitala miejskiego — pierwsza wzmianka o obu obiektach pochodzi z 1342 roku. W średniowieczu szpitale przy kościołach pełniły funkcję przytułków dla ubogich, starców i podróżnych, nie placówek medycznych w dzisiejszym rozumieniu. Švihovski szpital z kaplicą stał na uboczu miasta, co było typowym rozwiązaniem — miejsca opieki nad chorymi i biednymi lokowano poza centrum.

Co zmieniło się na początku XVI wieku?

Około 1504 roku budynek przeszedł gruntowną przebudowę z inicjatywy Půty Švihovskiego — sędziego królewskiego i właściciela dóbr švihovskich, tej samej rodziny, która wzniosła słynny wodny zamek w mieście. Nawa i prezbiterium otrzymały wówczas sklepienie sieciowe i gwiaździste, a na wspornikach żeber umieszczono herbowe tarcze rodu Švihovskich. To właśnie ten fragment wystroju świadczy dziś najdobitniej o dawnej randze budynku — kaplica szpitalna nie była prowizoryczną budą, lecz solidną gotycką architekturą sakralną.

Jak kościół stracił swoją funkcję?

W 1770 roku obiekt jeszcze odnowiono i wyposażono na nowo, ale to był już ostatni rozdział jego historii jako świątyni. W 1788 roku kościół zamknięto i sprzedano mieszczaninowi Tomášowi Maršálkowi, który przebudował go na dom mieszkalny. Tego typu sekularyzacje małych kościołów i kaplic były częste w tym okresie w monarchii habsburskiej, gdy reformy józefińskie likwidowały wiele niewielkich fundacji kościelnych uznanych za zbędne.

Co można dziś zobaczyć na miejscu?

Budynek nadal pełni funkcję mieszkalną i nie jest udostępniony do zwiedzania wewnątrz. Mimo licznych przeróbek — w tym wstawienia stropu w prezbiterium i części nawy — zachowały się cenne fragmenty gotyckiej substancji, widoczne głównie w bryle i częściowo w elewacjach. Miasto Švihov deklaruje plany otwarcia obiektu dla zwiedzających w przyszłości i stworzenia tam ekspozycji poświęconej średniowiecznej opiece szpitalnej, ale na razie pozostaje to zamierzeniem, nie faktem.

Jak dotrzeć do kościoła?

Budynek stoi na skraju Švihova, niedaleko historycznego centrum miasteczka, które samo w sobie jest znane przede wszystkim z okazałego gotyckiego zamku wodnego. Warto połączyć spacer do dawnego kościoła szpitalnego z wizytą w centrum — to niewielki dystans, a kontrast między turystycznie wypielęgnowanym zamkiem a zapomnianą, sekularyzowaną kaplicą dobrze pokazuje różne oblicza historii tego samego miasta.

Najczęstsze pytania

Czy kościół św. Jana Ewangelisty można zwiedzać od środka? Nie, budynek jest obecnie prywatnym domem mieszkalnym i nie jest otwarty dla zwiedzających.

Jak stary jest ten kościół? Pierwsza wzmianka o kościele i szpitalu pochodzi z 1342 roku, a obecny gotycki wystrój sklepień powstał około 1504 roku.

Dlaczego kościół przestał pełnić funkcje sakralne? Świątynię zamknięto w 1788 roku i sprzedano na cele mieszkalne — typowy los wielu małych kościołów w tamtym okresie.

Czy budynek ma związek z zamkiem w Švihovie? Tak — przebudowę kościoła na początku XVI wieku sfinansował Půta Švihovský, przedstawiciel rodu, który wzniósł znany wodny zamek w mieście.