Old Jewish cemetery in Plzeň

Stary cmentarz żydowski w Pilznie to niewielki, dziś w dużej mierze pusty teren w dzielnicy Lochotín, świadczący o burzliwych losach pilzneńskiej gminy żydowskiej na przestrzeni niemal siedmiu stuleci. Mimo że po dawnym cmentarzu zostało zaledwie kilka nagrobków, miejsce to pozostaje jednym z najważniejszych punktów pamięci żydowskiego dziedzictwa miasta.

Gdzie się znajduje?

Cmentarz leży w dzielnicy Lochotín, na wschód od ulicy Lidickiej, przy północnym krańcu ulicy Boleveckiej, niecałe dwa kilometry na północ od pilzneńskiego rynku. To spokojna, w dużej mierze zielona okolica, do której najwygodniej dotrzeć komunikacją miejską lub pieszo ze śródmieścia.

Skąd wzięła się nazwa „stary"?

Nazwa odróżnia ten cmentarz od nowszego, założonego w 1898 roku w innej części miasta. Sama historia pochówków żydowskich w Pilznie sięga jednak znacznie dalej. Pierwsza wzmianka o cmentarzu żydowskim w mieście pochodzi z 1424 roku, kiedy rada miejska zgodziła się na sprzedaż gruntu gminie żydowskiej; transakcję sfinalizowano w 1432 roku, a w 1437 roku teren powiększono o dodatkową działkę na zachodnim skraju przedmieścia Skvrňany. Ten najstarszy cmentarz zniknął jednak bez śladu — po wygnaniu Żydów z Pilzna w 1504 roku nie mogli oni wrócić do miasta przez ponad dwieście lat.

Jak powstał obecny cmentarz?

Dopiero w połowie XIX wieku, gdy społeczność żydowska mogła ponownie osiedlać się w mieście, pojawiła się potrzeba nowego miejsca pochówku. 5 lutego 1856 roku rada miejska wydała zgodę na założenie cmentarza na wówczas niezabudowanych terenach w Bolevcu, z dala od centrum. Inicjatorem przedsięwzięcia był Michael Lederer. Przez kolejne cztery dekady spoczęło tu kilkaset osób, w tym m.in. rabini Angelus Kafka i Salomon Graf. Ostatni pochówek odbył się w 1898 roku, gdy w innej części Pilzna otwarto nowy cmentarz żydowski, a ten w Bolevcu przestał być użytkowany.

Co stało się z cmentarzem w XX wieku?

Los cmentarza po 1930 roku był tragiczny. W kolejnych dekadach miejsce padło ofiarą dewastacji — najpierw powojennych zaniedbań, później działań władz komunistycznych i wandali. W latach 80. XX wieku, a konkretnie w 1986 roku, rozebrano mur okalający cmentarz, dom kaplicę pogrzebową wraz z mieszkaniem grabarza. Większość z kilkuset nagrobków połamano i wywieziono do pobliskiego wąwozu. Do naszych czasów przetrwało zaledwie dziewięć oryginalnych macew.

Co można zobaczyć dzisiaj?

Ocalałe nagrobki ustawiono na miejscu dawnej kaplicy pogrzebowej, obok granitowej płyty pamiątkowej z inskrypcją upamiętniającą historię cmentarza. W 2011 roku teren przeszedł rewitalizację — otoczono go drewnianym ogrodzeniem z bramą wejściową, a na miejscu stanął czarny granitowy pomnik poświęcony rodzinie Fürthów, ustawiony w setną rocznicę śmierci Heinricha Fürtha, przedstawiciela znanej pilzneńskiej rodziny przemysłowców. Choć cmentarz nie oferuje rozległej alei nagrobków jak inne żydowskie nekropolie w regionie, jego skromna, wyciszona forma robi mocne wrażenie właśnie przez kontrast między dawną skalą a tym, co ocalało.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się stary cmentarz żydowski w Pilznie? W dzielnicy Lochotín, przy północnym krańcu ulicy Boleveckiej, niecałe dwa kilometry na północ od centrum miasta.

Dlaczego cmentarz nazywa się „stary"? Ponieważ w 1898 roku otwarto nowy cmentarz żydowski w innej części Pilzna, a ten w Bolevcu, założony w 1856 roku, stał się od tej pory „starym".

Ile nagrobków przetrwało do dziś? Tylko dziewięć oryginalnych macew, mimo że pierwotnie na cmentarzu znajdowało się kilkaset grobów.

Co upamiętnia pomnik na terenie cmentarza? Czarny granitowy pomnik, postawiony w 2011 roku, upamiętnia rodzinę Fürthów w setną rocznicę śmierci Heinricha Fürtha.