Old Jewish Cemetery

Stary cmentarz żydowski na Žižkově to jedno z najbardziej niezwykłych miejsc pamięci w Pradze — nekropolia, która formalnie wciąż istnieje, choć w większości ukryta jest pod parkiem i wieżą telewizyjną. Znajduje się w dzielnicy Žižkov, w sąsiedztwie dzisiejszych Mahlerových sadów (Ogrodów Mahlera), niedaleko słynnej wieży nadawczej.

Skąd wziął się ten cmentarz?

Cmentarz powstał w 1680 roku jako miejsce pochówku ofiar epidemii dżumy, która w praskim getcie zabiła wtedy ponad 3 tysiące Żydów. Pierwotnie zajmował zaledwie 427 metrów kwadratowych, ale w kolejnych dwóch stuleciach był dwukrotnie powiększany, w miarę jak rosła liczba pochówków.

Dlaczego stał się głównym cmentarzem żydowskim Pragi?

Przełomowym momentem był rok 1787, gdy cesarz Józef II, władca Świętego Cesarstwa Rzymskiego i król Czech, nakazał zamknięcie głównego cmentarza żydowskiego w Josefovie. To właśnie cmentarz na Žižkově przejął wtedy rolę głównej nekropolii praskiej społeczności żydowskiej. Funkcję tę pełnił aż do 1890 roku, kiedy pochówki przeniesiono na nowo założony Nowy Cmentarz Żydowski, powstały w pobliskiej części Žižkova.

Co stało się z cmentarzem w XX wieku?

Historia tego miejsca nabrała dramatycznego obrotu w 1960 roku, gdy cmentarz został w dużej mierze zdewastowany. Zburzono jego mury okalające, nagrobki zasypano ziemią, a na trzech czwartych dawnego terenu założono publiczny park — wspomniane już Mahlerovy sady. Proces przygotowawczy pod budowę nowego nadajnika rozpoczął się w 1975 roku, gdy przeforsowano propozycję lokalizacji wieży właśnie w Ogrodach Mahlera. Kamień węgielny pod budowę położono 24 października 1985 roku.

Co odkryto podczas budowy wieży telewizyjnej?

Podczas kopania fundamentów pod wieżę robotnicy natrafili na tysiące żydowskich nagrobków. Część z nich przeniesiono na Nowy Cmentarz Żydowski, jednak większość tych historycznych świadectw trafiła na wysypisko, a odpowiednio duże kamienie pocięto na kostkę brukową. To wydarzenie do dziś budzi kontrowersje i jest przywoływane jako przykład konfliktu między rozwojem miasta a poszanowaniem miejsc pamięci.

Co dziś można zobaczyć w tym miejscu?

Współcześnie teren dawnego cmentarza to głównie park miejski, nad którym góruje charakterystyczna wieża telewizyjna Žižkov — jeden z najbardziej rozpoznawalnych, choć kontrowersyjnych symboli architektonicznych Pragi. Dla odwiedzających to miejsce o podwójnym znaczeniu: z jednej strony popularny punkt widokowy i element miejskiego krajobrazu, z drugiej — teren naznaczony trudną historią zagłady i późniejszej dewastacji żydowskiego dziedzictwa.

Najczęstsze pytania

Czy to ten sam cmentarz co słynny Stary Cmentarz Żydowski w Josefovie? Nie. To zupełnie inne miejsce — cmentarz na Žižkově jest mniej znany, a swoją nazwę "stary" zawdzięcza temu, że powstał przed Nowym Cmentarzem Żydowskim w tej samej dzielnicy.

Czy można dziś zobaczyć nagrobki? Większość terenu to park, a znaczna część nagrobków została zniszczona lub przeniesiona podczas budowy wieży telewizyjnej w latach 80. XX wieku.

Dlaczego wieżę telewizyjną zbudowano właśnie w tym miejscu? Decyzję o lokalizacji w Mahlerových sadech przeforsowano w latach 70. XX wieku, mimo że teren ten był dawnym cmentarzem żydowskim — co do dziś budzi kontrowersje historyczne i etyczne.