Ohryzek Járy Cimrmana

Ohryzek Járy Cimrmana to niewielki, ale niezwykle rozpoznawalny w Czechach pomnik w ogrodzie Wydziału Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Południowoczeskiego w Czeskich Budziejowicach. Przedstawia on w naturalnej wielkości brązowy odlew ogryzka jabłka, osadzony na granitowym cokole — hołd złożony fikcyjnej postaci Járy Cimrmana, uznawanego żartobliwie za „największego Czecha" wszech czasów.

Kim jest Jára Cimrman i dlaczego ma tu pomnik?

Jára Cimrman to postać wymyślona przez Zdeňka Svěráka i Ladislava Smoljaka, przedstawiana w czeskiej kulturze popularnej jako wszechstronny geniusz XIX i początku XX wieku — rzekomo wynalazca, podróżnik, filozof, pedagog i dramaturg, który miał swój udział niemal w każdej dziedzinie nauki i sztuki, choć historia nigdy nie odnotowała jego prawdziwych osiągnięć. Wokół tej postaci od lat 60. XX wieku rozwinął się cały nurt humoru — sztuki teatralne, fikcyjne biografie i właśnie tego rodzaju pomniki upamiętniające rzekome dokonania Cimrmana w konkretnych miejscach.

Co dokładnie przedstawia pomnik?

Rzeźba to wierny w skali odlew ogryzka jabłka — a więc odpadka pozostałego po zjedzeniu owocu — umieszczony na kamiennym cokole. Autorem pracy jest rzeźbiarz Michal Trpák, który zrealizował projekt za zgodą Zdeňka Svěráka i Davida Smoljaka, kontynuujących dziś spuściznę teatru Cimrmana. Ze względu na nieudane negocjacje z czeskimi odlewniami, sam odlew wykonano ostatecznie w Niemczech, skąd przesłano go pocztą do Czeskich Budziejowic.

Jaka legenda stoi za tym miejscem?

Zgodnie z żartobliwą legendą to właśnie w tym miejscu Jára Cimrman miał odłożyć ogryzek zjedzonego jabłka, kładąc tym samym — jak głosi napis na cokole — podwaliny pod ekologiczne kompostowanie. Fakt, że pomnik stanął akurat w ogrodzie wydziału przyrodniczego, wzmacnia żart: fikcyjny geniusz „odkrywa" naukowe zjawisko dokładnie tam, gdzie dziś prowadzi się nad nim rzetelne badania. Inicjatorami postawienia pomnika byli pracownicy naukowi wydziału, Zdenko Gardian i Pavla Staňková.

Kiedy powstał i gdzie dokładnie stoi?

Pomnik odsłonięto uroczyście 17 listopada 2014 roku, tuż przed rozpoczęciem dorocznego pochodu na górę Kleť, organizowanego przez wydział. Znajduje się on w ogólnodostępnym ogrodzie przy Wydziale Nauk Przyrodniczych, do którego wstęp jest bezpłatny i możliwy dla każdego zwiedzającego.

Co jeszcze można zobaczyć w ogrodzie?

Oprócz samego pomnika w ogrodzie posadzono także „żywy" element hołdu dla Cimrmana — krzew jeżyny o żartobliwej nazwie łacińskiej Rubus jarae-cimrmanii, opisany przez botaników w 2014 roku, w tym samym czasie co odsłonięcie rzeźby. To kolejny przykład typowego dla fenomenu Cimrmana połączenia naukowej powagi z absurdalnym humorem.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się Ohryzek Járy Cimrmana? W ogrodzie Wydziału Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Południowoczeskiego w Czeskich Budziejowicach, w miejscu ogólnodostępnym i bezpłatnym dla zwiedzających.

Kim był Jára Cimrman? To fikcyjna postać stworzona przez Zdeňka Svěráka i Ladislava Smoljaka, przedstawiana jako wszechstronny czeski geniusz XIX i początku XX wieku — jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów czeskiej kultury popularnej i humoru.

Z czego wykonany jest pomnik? To brązowy odlew ogryzka jabłka w naturalnej wielkości, osadzony na granitowym cokole, autorstwa rzeźbiarza Michala Trpáka.

Kiedy odsłonięto pomnik? 17 listopada 2014 roku, przed rozpoczęciem dorocznego pochodu na Kleť organizowanego przez wydział.

Czy warto zaplanować specjalną wizytę tylko dla tego pomnika? To niewielka atrakcja o charakterze ciekawostki — warto ją odwiedzić przy okazji zwiedzania Czeskich Budziejowic, zwłaszcza jeśli interesuje nas fenomen Járy Cimrmana w czeskiej kulturze.