Obětem kolektivizace zemědělství

Pomník obětem kolektivizace zemědělství stoi w Pradze na Těšnově, tuż przy budynku Ministerstwa Rolnictwa i wjeździe na most Hlávkův. To jeden z niewielu praskich pomników poświęconych bezpośrednio ofiarom przymusowej kolektywizacji wsi w komunistycznej Czechosłowacji — tematowi, który przez dekady pozostawał w cieniu innych rozliczeń z totalitarną przeszłością.

Gdzie dokładnie stoi pomnik?

Pomnik znajduje się przy adresie Těšnov 65/17 na praskim Nowym Mieście (Praha 1), na niewielkim skwerze przed siedzibą Ministerstwa Rolnictwa, po prawym brzegu Wełtawy. Sąsiedztwo ruchliwej arterii komunikacyjnej i wjazdu na most sprawia, że miejsce mija codziennie wielu mieszkańców Pragi, choć nie wszyscy znają jego historię.

Co przedstawia pomnik?

Rzeźba ma formę wysokiego, ponad sześciometrowego snopa kłosów zboża, wykonanego ze stali nierdzewnej i owiniętego kolczastym drutem. Ten prosty, ale mocny symbol — plon rolniczej pracy skrępowany drutem — odnosi się wprost do losu chłopów pozbawionych ziemi, gospodarstw i wolności w okresie przymusowej kolektywizacji. Autorem rzeźby jest akademicki rzeźbiarz Jiří Plieštik, za projekt architektoniczny odpowiadają Tomáš Novotný i Zuzana Mezerová, a prace kowalskie wykonał Petr Podzemský. Pomnik odsłonięto 23 maja 2004 roku.

Dlaczego powstał ten pomnik?

Po przejęciu władzy przez komunistów w lutym 1948 roku władze Czechosłowacji rozpoczęły, na wzór sowiecki, systematyczną likwidację prywatnego rolnictwa. Szczyt tej kampanii przypadł na jesień 1951 roku, gdy setki, a według niektórych szacunków nawet około czterech tysięcy rodzin tzw. kułaków — zamożniejszych gospodarzy — zostało siłą wysiedlonych ze swoich gospodarstw, pozbawionych majątku i często osadzonych w obozach pracy lub więzieniach. Represjom podlegali też mniej zamożni rolnicy, którzy odmawiali wstąpienia do spółdzielni produkcyjnych. W efekcie kilkudziesięcioletniego procesu kolektywizacji niemal całkowicie zniknęła w Czechosłowacji niezależna warstwa chłopska, a osoby odpowiedzialne za represje nigdy nie poniosły odpowiedzialności karnej.

Inicjatywa budowy pomnika wyszła od Asociace soukromého zemědělství České republiky (Stowarzyszenia Prywatnego Rolnictwa Republiki Czeskiej), którego walne zgromadzenie w 2001 roku zdecydowało o rozpoczęciu publicznej zbiórki na ten cel. Środki na realizację zebrano dzięki datkom rolników i sympatyków sprawy, co nadało pomnikowi charakter oddolnego upamiętnienia — powstał z inicjatywy środowiska bezpośrednio dotkniętego opisywanymi wydarzeniami, a nie z odgórnej decyzji państwowej.

Jak zwiedzać to miejsce?

Pomnik znajduje się w przestrzeni publicznej i jest dostępny bez ograniczeń przez cały rok, o każdej porze dnia. To niewielki, kameralny obiekt — odwiedzający raczej zatrzymują się tu na chwilę refleksji niż planują dłuższy postój. Warto połączyć wizytę ze spacerem po pobliskim nabrzeżu Wełtawy lub zwiedzaniem innych miejsc pamięci związanych z historią komunizmu w Pradze, które razem tworzą pełniejszy obraz tego okresu.

Najczęstsze pytania

Co upamiętnia pomnik na Těšnově w Pradze? Upamiętnia ofiary przymusowej kolektywizacji rolnictwa przeprowadzanej przez władze komunistyczne w Czechosłowacji po 1948 roku, w tym rodziny wysiedlone z gospodarstw i represjonowane za odmowę wstąpienia do spółdzielni produkcyjnych.

Kto zaprojektował pomnik i kiedy go odsłonięto? Rzeźbę zaprojektował akademicki rzeźbiarz Jiří Plieštik, projekt architektoniczny stworzyli Tomáš Novotný i Zuzana Mezerová, a prace kowalskie wykonał Petr Podzemský. Pomnik odsłonięto 23 maja 2004 roku.

Co symbolizuje forma pomnika? Ponad sześciometrowy snop kłosów zboża ze stali nierdzewnej, owinięty kolczastym drutem, symbolizuje plon rolniczej pracy skrępowany przemocą — bezpośrednie odniesienie do losu represjonowanych rolników.

Kto sfinansował budowę pomnika? Pomnik powstał z inicjatywy Asociace soukromého zemědělství České republiky, dzięki publicznej zbiórce środków zorganizowanej wśród rolników i sympatyków sprawy od 2001 roku.