NPP Švařec

Národní přírodní památka Švařec to niewielki, ale niezwykle cenny przyrodniczo rezerwat na Wysoczyźnie Czesko-Morawskiej, w powiecie Żdiar nad Sázavou, na granicy katastrów wsi Švařec i Koroužné. Obszar o powierzchni około 14,5 hektara obejmuje strome, południowe zbocze wznoszące się na wysokości od 382 do 468 m n.p.m. Ochroną objęto go w 1985 roku, a dziś nadzoruje go Agentura ochrany přírody a krajiny ČR, oddział regionalny Zarządu CHKO Żdiarske Wrchy.

Co chroni ta rezerwat?

Głównym powodem utworzenia ochrony jest mozaika suchych, ciepłolubnych muraw z rozproszonymi jałowcami pospolitymi, rosnących na stromym, nasłonecznionym zboczu. To siedlisko dla rzadkich i krytycznie zagrożonych gatunków storczyków — kręczynki jesiennej (Spiranthes spiralis) oraz storczyka samczego (Anacamptis morio). Towarzyszy im goryczka orzęsiona oraz pełnik alpejski. Zróżnicowane podłoże geologiczne, w którym dominują łupki, ale w którym występują też ważne dla roślinności wkładki wapieni krystalicznych, sprzyja bogactwu gatunkowemu traw i ziół typowych dla podgórskich łąk i pastwisk.

Dlaczego to miejsce jest ważne dla owadów?

Švařec słynie także z fauny bezkręgowców. Na suchych murawach żyje krytycznie zagrożona populacja modraszka arion (dawniej Maculinea arion, obecnie Phengaris arion) — motyla, którego rozwój uzależniony jest od symbiozy z określonymi gatunkami mrówek. Poza nim obszar zamieszkuje szereg ciepłolubnych gatunków owadów, dla których to miejsce stanowi granicę zasięgu występowania w Republice Czeskiej.

Jak powstał ten krajobraz?

Charakterystyczny wygląd rezerwatu — otwarte, nasłonecznione zbocze przetykane pojedynczymi jałowcami — jest efektem wielowiekowego ekstensywnego wypasu i koszenia, które nie pozwoliły na zarośnięcie terenu przez las. To właśnie ten sposób gospodarowania utrzymywał tu warunki sprzyjające ciepłolubnym roślinom i owadom, dlatego dziś ochrona obszaru wymaga kontynuowania podobnych zabiegów — koszenia i wypasu, które zapobiegają sukcesji drzew i krzewów.

Co warto wiedzieć przed odwiedzinami?

Rezerwat leży w malowniczym regionie Svratecka, niedaleko rzeki Svratki, w otoczeniu typowego dla Wysoczyny Czesko-Morawskiej krajobrazu pól, łąk i lasów. To miejsce docenią przede wszystkim miłośnicy botaniki i entomologii — najlepszym okresem na obserwację kwitnących storczyków jest późna wiosna i wczesne lato. Ze względu na status ochrony przyrody obowiązują tu zasady typowe dla narodowych pomników przyrody: należy poruszać się po wyznaczonych szlakach i nie zrywać roślin.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się NPP Švařec? Na stromym, południowym zboczu między wsiami Švařec i Koroužné, w powiecie Żdiar nad Sázavou, na wysokości 382–468 m n.p.m.

Kiedy ustanowiono ochronę tego terenu? W 1985 roku, a obszar zajmuje około 14,5 hektara.

Jakie gatunki są tu najcenniejsze? Storczyki kręczynka jesienna i storczyk samczy oraz motyl modraszek arion, którego populacja jest krytycznie zagrożona.

Kto zarządza rezerwatem? Agentura ochrany přírody a krajiny ČR, poprzez Regionalne Pracowisko Správa CHKO Żdiarske Wrchy.