New Synagogue in Milevsko

Nowa Synagoga w Milevsku to niezwykły zabytek architektury sakralnej w południowoczeskim mieście Milevsko, łączący klasycystyczny przepych z odważnym językiem czeskiego kubizmu. Budynek stoi przy ulicy Sokolskiej i od dekad przyciąga uwagę osób szukających mniej oczywistych śladów żydowskiej historii regionu.

Kiedy powstała synagoga i kto ją zaprojektował?

Budowę wzniesiono w latach 1914–1919, a więc w trakcie I wojny światowej — starsza, mniejsza synagoga miejscowej gminy przestała wystarczać rosnącej społeczności i zdecydowano się na nowy, okazalszy gmach. Projekt przygotowali architekci František Střílka oraz Oldřich Tyl, ten drugi znany jako jeden z twórców czeskiego stylu kubistycznego w architekturze. Efektem ich współpracy jest budynek, w którym kolumnowa fasada i reprezentacyjne schody nawiązują do stylu pseudoempirowego, natomiast geometryczny podział pola tympanonu nad wejściem zdradza wyraźnie kubistyczny rodowód. To połączenie sprawia, że synagoga w Milevsku bywa porównywana z antycznymi świątyniami, choć jej detale architektoniczne są w istocie awangardowe jak na czas powstania.

Co warto zobaczyć na miejscu?

Fasadę wspierają cztery nośne kolumny, a do wejścia prowadzą podwójne schody, które wznoszą się ku balkonowi umieszczonemu nad głównym otworem drzwiowym. Wewnątrz zachowała się oryginalna ściana wschodnia z niszą na Torę (aron ha-kodesz), ozdobiona symbolami Dekalogu, a także galeria kobiet wsparta na kamiennych kolumnach — element typowy dla tradycyjnego układu synagog aszkenazyjskich. To właśnie kontrast między surowym, niemal antycznym zewnętrzem a intymnym, rzemieślniczo wykończonym wnętrzem robi na zwiedzających największe wrażenie.

Jaka jest historia budynku po 1939 roku?

Nabożeństwa odbywały się w synagodze do wybuchu II wojny światowej. W czasie niemieckiej okupacji pomieszczenia zamieniono na magazyn — przechowywano tu mleko w proszku oraz opakowania, co było losem wielu opuszczonych synagog w tamtym okresie. Wojna oznaczała faktyczną zagładę miejscowej gminy żydowskiej, która nigdy nie odrodziła się w przedwojennej skali. Od 1950 roku budynek pełni funkcję kaplicy Kościoła Czechosłowackiego Husyckiego, co uchroniło go przed zniszczeniem i pozwoliło zachować bryłę oraz część oryginalnego wystroju do dziś. W 1997 roku na elewacji umieszczono dwie tablice pamiątkowe upamiętniające ofiary Holokaustu — figuruje na nich około dziewięćdziesięciu nazwisk mieszkańców Milevska i okolic, którzy zginęli podczas wojny.

Jak dotrzeć na miejsce i kiedy warto przyjechać?

Synagoga znajduje się w centralnej części Milevska, miasta w powiecie Písek w kraju południowoczeskim, więc najwygodniej dotrzeć tu samochodem lub pociągiem/autobusem z Písku bądź Tábora, a stamtąd krótkim spacerem. Ponieważ obiekt pełni dziś funkcję czynnej kaplicy, zwiedzanie wnętrza bywa ograniczone do godzin nabożeństw lub wcześniej ustalonych wizyt — samą bryłę i fasadę można jednak podziwiać z zewnątrz o każdej porze roku. Warto połączyć wizytę ze zwiedzaniem pobliskiego klasztoru premonstratensów w Milevsku, co pozwala zobaczyć w jednym mieście dwa zupełnie odmienne rozdziały lokalnej historii sakralnej.

Najczęstsze pytania

Czy synagoga w Milevsku jest nadal czynna jako miejsce kultu żydowskiego? Nie — od 1950 roku budynek służy jako kaplica Kościoła Czechosłowackiego Husyckiego, nie jest już używany przez gminę żydowską.

Co oznacza określenie „kubistyczna synagoga"? Odnosi się do geometrycznego, awangardowego opracowania fasady i tympanonu, zaprojektowanego przez Oldřicha Tyla, jednego z czołowych architektów czeskiego kubizmu.

Czy można zwiedzić wnętrze budynku? Dostęp do wnętrza bywa ograniczony, ponieważ obiekt pełni funkcję czynnej kaplicy — warto sprawdzić lokalne godziny otwarcia lub nabożeństw przed wizytą.

Jakie ślady historii żydowskiej można tu jeszcze zobaczyć? Na elewacji znajdują się dwie tablice pamiątkowe z 1997 roku z nazwiskami ofiar Holokaustu z Milevska i okolic.