Jewish cemetery in Milevsko

Żydowski cmentarz w Milevsku to jeden z ciekawszych, choć mało znanych zabytków południowych Czech, ukryty w niewielkim zagajniku niedaleko wsi Líšnice, w gminie katastralnej Sepekov. Od rynku w Milevsku (náměstí E. Beneše) dzieli go niespełna 2 km, a dotrzeć tu można żółtym lub zielonym szlakiem turystycznym.

Skąd wzięła się żydowska nekropolia w tym miejscu?

Osadnictwo żydowskie w Milevsku sięga pierwszej połowy XVI wieku, jednak przez długi czas społeczność ta była niewielka — w 1694 roku mieszkało tu zaledwie 8 rodzin żydowskich. Zanim powstał lokalny cmentarz, zmarłych chowano w oddalonej Jistebnicy. Sytuacja zmieniła się na przełomie 1713 i 1714 roku, kiedy założono własną nekropolię — dokładna data konsekracji to 16 grudnia 1713 roku. Z czasem teren cmentarza był kilkukrotnie powiększany, aż osiągnął obecną powierzchnię 1942 m².

Jak zmieniała się liczebność gminy żydowskiej?

Społeczność żydowska w Milevsku rosła stopniowo przez XIX wiek: w 1849 roku liczyła 90 osób, a szczyt osiągnęła w 1890 roku, gdy mieszkało tu 172 Żydów. Później liczba ta systematycznie malała — w 1910 roku było ich 133, a w 1930 roku już tylko 81. Ostatni znany pochówek na cmentarzu miał miejsce przed rokiem 1943, co odzwierciedla tragiczny los społeczności żydowskiej w okresie drugiej wojny światowej.

Co można zobaczyć na cmentarzu dzisiaj?

Na terenie nekropolii zachowało się około 200–240 nagrobków, ułożonych w dziewięciu regularnych rzędach, zorientowanych na wschód i zachód. Najstarsze pochodzą z okresu założenia cmentarza, najmłodsze z roku 1938. Inskrypcje na macewach są wielojęzyczne — można znaleźć napisy w języku hebrajskim, czeskim i niemieckim, co odzwierciedla stopniowe kulturowe i językowe asymilowanie się miejscowej społeczności żydowskiej na przestrzeni dwóch stuleci. Styl nagrobków jest przeważnie barokowy i klasycystyczny.

Przy wejściu na cmentarz stoi secesyjna kaplica pogrzebowa, wzniesiona w 1928 roku. Budynek ma sklepienie kolebkowe, a jego architektura łączy elementy eklektyczne z motywami kubistycznymi — co czyni go rzadkim przykładem tego stylu zastosowanego w kontekście sepulkralnym na czeskiej wsi.

Czy cmentarz ma związek ze słynnymi postaciami?

Tak — na cmentarzu w Milevsku pochowany jest Samuel Kafka, przodek słynnego pisarza Franza Kafki, co dodaje temu miejscu szczególnego znaczenia dla badaczy historii rodzin żydowskich i literatury środkowoeuropejskiej.

Jak dziś dba się o to miejsce?

Po 1989 roku cmentarz przeszedł prace konserwatorskie — postawiono z powrotem przewrócone nagrobki, oczyszczono teren z zarośli i naprawiono mur otaczający nekropolię. Prace te prowadzone były przy zaangażowaniu władz regionalnych oraz organizacji żydowskich działających w Czechach. Warto podkreślić, że cmentarz nigdy nie padł ofiarą aktów wandalizmu, co jest rzadkością wśród podobnych obiektów w regionie.

Dziś cmentarz żydowski w Milevsku jest chroniony jako zabytek kultury Republiki Czeskiej. Stanowi cichy, ale wymowny ślad wielowiekowej obecności społeczności żydowskiej w regionie i jest celem wycieczek historycznych oraz miłośników architektury sepulkralnej.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał cmentarz żydowski w Milevsku? Cmentarz założono na przełomie 1713 i 1714 roku, a jego konsekracja nastąpiła 16 grudnia 1713 roku.

Ile nagrobków zachowało się do dzisiaj? Na terenie cmentarza znajduje się od około 200 do 240 macew, ustawionych w dziewięciu rzędach.

Jak dojechać na cmentarz? Cmentarz leży około 2 km na północny wschód od rynku w Milevsku, dostępny żółtym i zielonym szlakiem turystycznym.

Kto znany jest pochowany na tym cmentarzu? Samuel Kafka, przodek pisarza Franza Kafki.