National Cemetery in Terezín

Narodowy Cmentarz w Terezínie to jedno z najbardziej przejmujących miejsc pamięci w Czechach — rozległa nekropolia założona tuż po zakończeniu II wojny światowej, poświęcona ofiarom nazistowskiego terroru związanego z Małą Twierdzą, gettem w Terezínie oraz obozem pracy przymusowej w Litoměřicach.

Jak powstał cmentarz?

Cmentarz nie istniał w czasie wojny — powstał dopiero po wyzwoleniu, z inicjatywy byłych więźniów i rodzin ofiar. 16 września 1945 roku, w obecności ocalałych, krewnych zmarłych oraz przedstawicieli powojennej Czechosłowacji, odbył się uroczysty pogrzeb 601 osób, których szczątki ekshumowano z sześciu masowych grobów w wałach Małej Twierdzy. Był to symboliczny akt oddania godności ofiarom, które wcześniej chowano bezimiennie i pospiesznie.

Kolejna wielka ceremonia pogrzebowa miała miejsce 5 maja 1946 roku. Wówczas pochowano ofiary ekshumowane z grobów zbiorowych w Lovosicach, z masowych grobów obozu pracy w Litoměřicach oraz z cmentarza komunalnego w Terezínie, a także prochy 52 więźniów rozstrzelanych w Małej Twierdzy 2 maja 1945 roku i ofiar epidemii tyfusu, która dziesiątkowała więźniów w ostatnich miesiącach wojny.

Ile osób tu spoczywa?

Między 1945 a 1958 rokiem na Narodowym Cmentarzu ponownie pochowano około 10 tysięcy ofiar Małej Twierdzy, getta terezínskiego oraz obozu we Flossenbürgu. Obecnie cmentarz obejmuje 2386 indywidualnych grobów — zarówno urnowych, jak i tradycyjnych pochówków — jednak zdecydowana większość ofiar spoczywa w grobach zbiorowych, oznaczonych pięcioma charakterystycznymi pylonami. Mniej niż 1200 osób ma groby imienne — reszta pozostaje bezimienna, co samo w sobie jest świadectwem skali tragedii.

Kim byli pochowani?

Wśród spoczywających są więźniowie przesłuchiwani i przetrzymywani w Małej Twierdzy — gestapowskim więzieniu śledczym, przez które przeszło łącznie około 35 tysięcy osób, w tym wielu uczestników ruchu oporu. Na cmentarzu znalazły się też urny z prochami ofiar epidemii tyfusu, przywiezione z krematorium terezínskiego, oraz szczątki wydobyte z dużych dołów w pobliżu, gdzie chowano zmarłych z getta. W 1977 roku dodatkowo pochowano tu ekshumowane szczątki 49 żołnierzy radzieckich, którzy zginęli podczas wyzwalania Czechosłowacji.

Dlaczego warto tu przyjechać?

Narodowy Cmentarz w Terezínie to miejsce ciszy i refleksji, uzupełniające zwiedzanie Małej Twierdzy i Muzeum Getta. Rzędy krzyży i płyt nagrobnych, monumentalne pylony nad grobami zbiorowymi oraz sama skala cmentarza pozwalają zrozumieć ogrom tragedii, która rozegrała się w tym niewielkim mieście-twierdzy. To obowiązkowy punkt dla każdego, kto odwiedza Terezín w ramach poznawania historii Holokaustu i czeskiego ruchu oporu.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał Narodowy Cmentarz w Terezínie? Cmentarz utworzono po wyzwoleniu w 1945 roku, a pierwszy uroczysty pogrzeb odbył się 16 września 1945 roku.

Ile osób jest pochowanych na cmentarzu? Między 1945 a 1958 rokiem pochowano tu około 10 tysięcy ofiar, z czego mniej niż 1200 spoczywa w grobach imiennych.

Czy na cmentarzu są groby żołnierzy? Tak, w 1977 roku pochowano tu szczątki 49 żołnierzy radzieckich poległych podczas wyzwalania Czechosłowacji.

Czy wstęp na cmentarz jest płatny? Narodowy Cmentarz można zwiedzać razem z resztą Pamiątkowego Miejsca Terezín, w ramach ogólnodostępnej trasy pamięci.