Na horách (natural monument)

Na horách to niewielki, ale przyrodniczo cenny rezerwat w postaci przyrodniczego pomnika (přírodní památka), położony w gminie Křešín w powiecie Příbram, w kraju środkowoczeskim. Obszar ochronny zajmuje zaledwie 4,53 hektara, a mimo skromnych rozmiarów skupia jedną z ważniejszych w regionie populacji rzadkich gatunków roślin stepowych i murawowych.

Dlaczego to miejsce jest chronione?

Głównym powodem objęcia terenu ochroną jest bogate stanowisko sasanki łąkowej (Pulsatilla pratensis) oraz storczyka kukułki plamistej z rodzaju krwawnika kukułczego (Anacamptis morio). To właśnie te dwa gatunki, kwitnące wczesną wiosną, przyciągają do Na horách miłośników botaniki i fotografii przyrodniczej. Oprócz nich na terenie rezerwatu można spotkać jałowiec pospolity (Juniperus communis), a florę uzupełniają inne gatunki charakterystyczne dla suchych, ubogich w składniki odżywcze muraw kserotermicznych. Obszar pokrywa się częściowo z siecią Natura 2000, co potwierdza jego znaczenie w skali europejskiej.

Jak wyglądała historia tego miejsca?

Teren dzisiejszego rezerwatu ma za sobą długą historię gospodarczego wykorzystania. Już w średniowieczu okoliczne wzniesienia były związane z wydobyciem rud żelaza, co świadczy o dawnej aktywności górniczej w tej części Brd. W XIX wieku majątek przeszedł pod zarząd hrabiego Rudolfa Vrbny, za którego rządów rozwinął się tu wypas owiec – to właśnie ekstensywne pasterstwo przez dziesięciolecia kształtowało otwarty charakter krajobrazu i sprzyjało utrzymaniu się muraw, na których dziś rosną chronione rośliny. Jeszcze na początku XX wieku obszar służył jako pastwisko dla owiec, a jedynie najwyższa partia wzniesienia była porośnięta lasem. Później, wraz z zaprzestaniem wypasu, teren zaczął zarastać drzewami i krzewami – koszenie na siano dla zwierzyny leśnej odbywało się już tylko sporadycznie, co przez pewien czas zagrażało przetrwaniu cennych muraw.

Rezerwat został formalnie ustanowiony w 1997 roku właśnie w celu powstrzymania sukcesji leśnej i zachowania unikatowych zbiorowisk roślinnych, które wykształciły się dzięki wielowiekowej, ekstensywnej gospodarce pasterskiej.

Co warto zobaczyć na miejscu?

Na horách to przede wszystkim cel dla osób zainteresowanych florą, a nie rozbudowaną infrastrukturą turystyczną – nie znajdziemy tu wież widokowych ani zamków, lecz autentyczny fragment brdyjskiego krajobrazu przyrodniczego. Najlepszym momentem na odwiedziny jest wczesna wiosna, gdy kwitnie sasanka łąkowa, tworząc charakterystyczne fioletowe plamy na zboczach, oraz nieco później, gdy pojawiają się kwiatostany storczyków. Teren nadaje się do spokojnego spaceru i obserwacji przyrody, a jego niewielka powierzchnia pozwala na dokładne zwiedzenie w ciągu godziny.

Okolica Křešína oferuje też inne atrakcje przyrodnicze regionu Brdy i Podbrdsko, co czyni z Na horách dobry punkt na trasie dłuższej wycieczki po okolicznych wzgórzach.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się rezerwat Na horách? Rezerwat leży w katastrze gminy Křešín w powiecie Příbram, w kraju środkowoczeskim, około 5,5 km na południowy wschód od Hořovic.

Jaka jest powierzchnia rezerwatu? Obszar chroniony zajmuje 4,53 hektara.

Kiedy najlepiej odwiedzić Na horách? Najlepszym okresem jest wczesna wiosna, kiedy kwitnie sasanka łąkowa i storczyki kukułki plamiste.

Od kiedy obszar jest chroniony? Status przyrodniczego pomnika przyznano mu w 1997 roku.

Jakie gatunki roślin są tu najcenniejsze? Przede wszystkim sasanka łąkowa (Pulsatilla pratensis) oraz storczyk kukułka plamista (Anacamptis morio), a także jałowiec pospolity.