Monastyr Santa María de Toloño

Monastyr Santa María de Toloño (znany też jako Nuestra Señora de los Ángeles) to dziś opuszczone ruiny wznoszące się tuż pod szczytem góry Toloño, na granicy gmin Labastida i Peñacerrada-Urizaharra w prowincji Álava, w Kraju Basków. Miejsce łączy średniowieczną historię zakonną z dramatycznym epizodem XIX-wiecznej wojny domowej, a dziś stanowi punkt na szlaku górskim odwiedzany przez wędrowców.

Gdzie dokładnie leżą ruiny klasztoru?

Obiekt położony jest w niewielkim obniżeniu terenu poniżej wierzchołka Toloño, na wysokości ponad 1100 metrów, w paśmie górskim rozdzielającym Riojanę Alawską (Rioja Alavesa) od górskiej części Álavy (Montaña Alavesa). Ruiny znajdują się dokładnie na granicy dwóch gmin — Labastidy i Peñacerrada-Urizaharra — dlatego oba samorządy od lat wspólnie dbają o ten teren i dzielą się jego historią.

Jaka jest historia tego miejsca?

Pod koniec XIV wieku klasztor związano z zakonem hieronimitów (Orden de San Jerónimo). Zakonnicy nie utrzymali się tu jednak długo — już w 1417 roku zrzekli się klasztoru, zwracając go biskupowi Calahorra. Niespełna dwadzieścia lat później, w 1436 roku, opieka nad sanktuarium przeszła w ręce Bractwa Divisa (Hermandad de la Divisa), zrzeszającego okoliczne miejscowości: Peñacerradę, Labastidę, Salinillas, Ocio i Berganzo oraz hrabstwo Treviño. To właśnie ta świecka wspólnota, a nie żaden zakon, przez kolejne stulecia utrzymywała kult maryjny i sam budynek.

Co się z nim stało podczas wojen karlistowskich?

Koniec świetności klasztoru przyniósł pożar w 1835 roku, wywołany w trakcie pierwszej wojny karlistowskiej. Budynek spłonął niemal doszczętnie i od tamtej pory pozostaje w stanie trwałej ruiny — do naszych czasów przetrwały jedynie fragmenty murów oraz część barokowej kaplicy, z widocznymi jeszcze kwiatowymi zdobieniami i bazami dawnych kolumn.

Czy ruiny są dziś zabezpieczone?

Stan zachowania pozostaje kruchy — z murów regularnie osypują się luźne kamienie, a bez interwencji degradacja postępowałaby dalej. W 2017 roku gminy Labastida i Peñacerrada, przy wsparciu Zarządu Prowincji Álava (Diputación Foral de Álava), przeprowadziły prace konsolidacyjne mające zahamować dalsze niszczenie pozostałości.

Jak dotrzeć do klasztoru?

Ruiny leżą bezpośrednio na trasie pieszej prowadzącej na szczyt Toloño (1277 m n.p.m.) i stanowią naturalny punkt odpoczynku podczas podejścia. Najpopularniejsze wyjścia na szlak zaczynają się w samej Labastidzie lub w niewielkiej miejscowości San Ginés, położonej po południowej stronie pasma na wysokości około 640 metrów. Trasa prowadzi przez tereny typowe dla Sierra de Toloño — wapienne granie i pastwiska, z widokami rozciągającymi się aż po Rioja Alavesa.

Dlaczego warto tam wejść?

Poza wartością historyczną, wejście do klasztoru to przede wszystkim wyprawa krajobrazowa — punkt widokowy na granicy dwóch krain geograficznych Álavy, gdzie w jednym miejscu spotykają się historia zakonna, tradycja świeckich bractw i ślady wojny domowej sprzed niemal dwustu lat.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się klasztor Santa María de Toloño? Na granicy gmin Labastida i Peñacerrada-Urizaharra, w Sierra de Toloño, tuż pod szczytem góry Toloño (1277 m), w prowincji Álava.

Jak inaczej nazywa się ten klasztor? Nuestra Señora de los Ángeles (Matka Boska Anielska) — to alternatywne wezwanie używane obok nazwy Santa María de Toloño.

Kto zarządzał klasztorem w przeszłości? Od końca XIV wieku hieronimici, a od 1436 roku Bractwo Divisa, zrzeszające sąsiednie miejscowości i hrabstwo Treviño.

Co zniszczyło klasztor? Pożar w 1835 roku podczas pierwszej wojny karlistowskiej — od tego czasu obiekt pozostaje w ruinie.

Czy można dziś zwiedzić ruiny? Tak, są dostępne pieszo jako przystanek na trasie wejścia na szczyt Toloño, ze startem w Labastidzie lub San Ginés.