Monasterio de Santa María de Valdeiglesias

Monasterio de Santa María de Valdeiglesias to średniowieczne opactwo cysterskie stojące w dolinie rzeki Alberche, na terenie gminy Pelayos de la Presa w Madrycie, w pobliżu zbiornika Pantano de San Juan. Choć dziś ogląda się je głównie jako malownicze ruiny, kompleks liczy sobie ponad osiem wieków historii i pozostaje jednym z najstarszych obiektów sakralnych w całym regionie madryckim.

Skąd wzięło się to miejsce?

Zanim powstał klasztor w obecnym kształcie, dolinę Alberche zamieszkiwały pojedyncze eremy z czasów mozarabskich — niewielkie pustelnie rozproszone wzdłuż rzeki, wśród których wyróżniał się ośrodek pod wezwaniem Santa Cruz. Miejscowa tradycja łączy te początki z postacią szlachcica Teodomira, który za panowania króla Witizy, na przełomie VII i VIII wieku, miał porzucić życie dworskie i osiąść w dolinie jako pustelnik razem z innymi możnymi szukającymi odosobnienia.

Kiedy i jak powstał klasztor?

Właściwe opactwo ufundował w 1150 roku król Alfons VII, łącząc w jedną wspólnotę dwanaście rozproszonych po dolinie eremitoriów. Nowa fundacja przyjęła regułę benedyktyńską i wezwanie Matki Bożej, stąd nazwa Santa María. W 1177 roku klasztor przeszedł jednak pod skrzydła zakonu cystersów — sprowadzono mnichów z opactwa La Espina, które od tego momentu stało się jego domem macierzystym, przekazując regułę i wzorce budowlane typowe dla cysterskiej architektury.

Jak wygląda sama budowla?

Prace przy kościele klasztornym ruszyły około 1180 roku. Do dziś zachowały się trzy pierwotne absydy, datowane na okolice roku 1200 — układ typowy dla prezbiteriów cysterskich tamtego okresu: absyda centralna ma plan półkolisty, natomiast dwie boczne kończą się od zewnątrz płaską ścianą. Taki schemat spotyka się w wielu innych fundacjach tego zakonu na Półwyspie Iberyjskim, co pozwala umieścić Valdeiglesias w szerszym kontekście budownictwa cysterskiego przełomu XII i XIII wieku.

Co stało się z klasztorem po wiekach świetności?

Wielowiekowa działalność wspólnoty zakończyła się w 1836 roku wraz z tzw. desamortyzacją Mendizábala — rządowym programem sekularyzacji majątków kościelnych. Mnisi opuścili wówczas mury, a opuszczony kompleks zaczął stopniowo popadać w ruinę, tracąc dach i część konstrukcji w kolejnych dziesięcioleciach.

Jak wygląda dziś i kto się nim opiekuje?

Przełom nastąpił w 2004 roku, gdy ówczesny właściciel przekazał teren w darowiźnie gminie Pelayos de la Presa. Od tego czasu obiektem zarządza Fundación Monasterio Santa María la Real de Valdeiglesias, która prowadzi prace zabezpieczające i udostępnia ruiny zwiedzającym jako świadectwo architektury romańsko-cysterskiej w otoczeniu doliny Alberche.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się klasztor? W gminie Pelayos de la Presa, w Madrycie, w dolinie rzeki Alberche, niedaleko zbiornika Pantano de San Juan.

Kto i kiedy założył klasztor? Fundatorem był król Alfons VII, który w 1150 roku połączył dwanaście istniejących eremitoriów w jedną wspólnotę zakonną.

Jaki zakon zamieszkiwał klasztor? Początkowo obowiązywała reguła benedyktyńska, ale w 1177 roku wspólnota przeszła pod zakon cystersów, sprowadzając mnichów z opactwa La Espina.

Dlaczego klasztor jest dziś w ruinie? Budynki opustoszały po 1836 roku, gdy w ramach desamortyzacji Mendizábala mnisi musieli opuścić opactwo, co zapoczątkowało wielodekadowy proces niszczenia obiektu.

Czy można dziś zwiedzić ruiny? Tak, od 2004 roku teren należy do gminy Pelayos de la Presa, a opieką nad zabytkiem zajmuje się lokalna fundacja udostępniająca go zwiedzającym.