Loupežnická jeskyně

Loupežnická jeskyně (dosł. Jaskinia Zbójecka) to niewielka jaskinia krasowa w dawnym kamieniołomie Solvay na terenie wsi Křižany, w powiecie Liberec, na południowo-zachodnim zboczu wzgórza Lom (683 m n.p.m.) w grzbiecie Ještědu.

Gdzie dokładnie leży jaskinia?

Jaskinia znajduje się na obszarze Parku Krajobrazowego Ještěd, w miejscu po nieczynnym już kamieniołomie wapienia znanym jako Solvayův lom. Teren przecina strefa łużyckiego uskoku tektonicznego — jednej z ważniejszych linii tektonicznych regionu, oddzielającej masyw łużycki od jednostek karkonosko-izerskich. To właśnie ta strefa uskokowa odpowiada za silne sfałdowanie i pokruszenie tutejszych skał.

Jak powstała jaskinia i skąd wzięła się w kamieniołomie?

Wapienie eksploatowane w Solvayowym kamieniołomie to szare, cienko warstwowane wapienie dewońskie z drobnymi szczątkami liliowców (krynoidów) — uznawane za przykład dewońskiego rozwoju facjalnego w obrębie krystalinikum ještědzkiego. Obok nich w skarpach kamieniołomu odsłaniają się też łupki filitowe i zielone łupki. W wapieniach widoczna jest leżąca fałda — ślad po intensywnych ruchach górotwórczych orogenezy waryscyjskiej, która ukształtowała ten fragment Sudetów. Sama jaskinia powstała w wyniku działania dawnego podziemnego cieku wodnego — ściany korytarza noszą wyraźne ślady erozji wodnej, a fragment dawnego koryta ma ponad metr szerokości.

Co wydobywano w kamieniołomie i dokąd trafiał surowiec?

Kamieniołom działał na trzech poziomach. Wydobyty wapień transportowano linką (koleją linową) do stacji kolejowej w Křižanach, a stamtąd dalej do zakładów chemicznych w Neštěmicích, gdzie służył do produkcji sody metodą Solvaya — od niej kamieniołom wziął swoją nazwę. Wydobycie zakończono w latach dwudziestych XX wieku. To właśnie podczas prac wydobywczych na początku XX wieku odsłonięto pierwsze partie jaskini; kolejne fragmenty korytarzy badacze eksplorowali jeszcze w pierwszej dekadzie XXI wieku.

Jak wygląda wnętrze jaskini?

Korytarz ma około 14 metrów długości, 3 metry szerokości i do 2,5 metra wysokości. Wnętrze jest niemal pozbawione szaty naciekowej — jedynie w głębi korytarza zachowały się niewielkie naskorupienia synterowe. Znacznie ciekawsze niż dekoracja są tu formy erozyjne wyrzeźbione przez wodę na ścianach, czytelnie pokazujące, jak niegdyś płynął tędy podziemny strumień.

Dlaczego jaskinia jest ważna dla przyrody i czy można ją zwiedzać?

Loupežnická jeskyně to ważne zimowisko nietoperzy na grzbiecie Ještědu. Podczas hibernacji naukowcy stwierdzali tu obecność kilku gatunków, m.in. nocka dużego oraz gatunków rzadkich w tej części Ještědu, a w okresie jesiennego rojenia — gdy nietoperze gromadzą się do godów — na tym stanowisku odnotowywano nawet dziewięć różnych gatunków. Badacze podejrzewają, że zwierzęta wykorzystują też inne, jeszcze nieodkryte partie jaskini, dostępne wyłącznie przez szczeliny w skale. Ze względu na ochronę zimujących nietoperzy, zachowanie resztek szaty naciekowej oraz niestabilność skał po dawnym wydobyciu, jaskinia jest zamknięta dla zwiedzających — nie prowadzi do niej żadna trasa turystyczna, a wejście objęte jest ochroną.

Najczęstsze pytania

Czy Loupežnická jeskyně jest otwarta dla turystów? Nie. Jaskinia jest zamknięta dla zwiedzających ze względu na ochronę zimujących tu nietoperzy, zachowanie pozostałości szaty naciekowej oraz zagrożenie związane z niestabilnością skał po dawnym wydobyciu wapienia.

Skąd wzięła się nazwa jaskini? Nazwa „Loupežnická" oznacza dosłownie „Zbójecka" — źródła nie potwierdzają jednak konkretnej udokumentowanej legendy stojącej za tym określeniem.

Czym była jaskinia, zanim ją odkryto? Powstała naturalnie dzięki działaniu podziemnego cieku wodnego płynącego w dewońskich wapieniach, a jej istnienie odsłoniło dopiero wydobycie kamienia w dawnym kamieniołomie Solvay.

Co wydobywano w Solvayowym kamieniołomie? Szare, cienko warstwowane wapienie dewońskie, transportowane koleją linową do Křižan, a stamtąd do zakładów chemicznych w Neštěmicích na potrzeby produkcji sody metodą Solvaya.

Dlaczego jaskinia jest ważna przyrodniczo? To jedno z istotnych zimowisk nietoperzy na grzbiecie Ještědu, wykorzystywane przez kilka gatunków, w tym rzadkie w tym regionie.