Legarrea

Legarrea to naturalna jaskinia (sima) w gminie Bertizarana, w północnej Nawarze, leżąca około 2 km na południowy zachód od siedziby gminy, niedaleko wsi Legasa. To miejsce łączy dziką, górską przyrodę doliny Malerreka z trudną historią XX wieku — dla wielu odwiedzających jest to cel wędrówki pieszej, a jednocześnie punkt pamięci.

Jak dotrzeć do Legarrei?

Punktem wyjścia jest wieś Legasa, do której najłatwiej dojechać samochodem z Pampeluny (ok. godziny jazdy) lub od strony Elizondo w dolinie Baztán. Parking znajduje się w pobliżu boiska sportowego w Legasie — tam zaczyna się oznakowany szlak. Trasa prowadzi najpierw drogą gruntową w górę, mija drewniane szopy na opał, a następnie stopniowo wznosi się do przełęczy Mokorro (474 m n.p.m.). Od przełęczy szlak skręca w stronę jaskini, która leży na wysokości około 488 m. Cała pętla ma długość ok. 8,6 km, a jej przejście w spokojnym tempie, z przystankami, zajmuje około 3,5 godziny. Różnica wysokości to około 378 m, licząc od punktu startowego na wysokości 125 m. Trasa jest oznakowana i nie ma większych trudności orientacyjnych — szlak prowadzi w jedną stronę do szczytu, a potem tą samą drogą wraca się na dół.

Co zobaczysz na miejscu?

Sima de Legarrea to naturalny lej skalny (rodzaj jaskini otwartej od góry), typowy dla wapiennego krajobrazu tej części Nawarry. Przez dziesięciolecia okoliczni mieszkańcy traktowali ją jako nieformalne wysypisko, dlatego dziś w jej wnętrzu wciąż widać nawarstwione odpady. Miejsce ma jednak przede wszystkim wymiar historyczny: według badań archeologicznych prowadzonych przez Sociedad de Ciencias Aranzadi, jaskinia była miejscem zbrodni z czasów wojny domowej w Hiszpanii — wśród ofiar wrzuconych do leja miały się znaleźć kobieta w ciąży i kilkoro jej dzieci. W 2016 roku rząd Nawarry (poprzez Wydział Pamięci Historycznej) sfinansował projekt oczyszczenia terenu i poszukiwania ludzkich szczątków. Z tego powodu warto odwiedzać to miejsce z odpowiednim szacunkiem, traktując je jako punkt pamięci, a nie tylko przystanek na szlaku.

Kontynuując trasę od jaskini, szlak prowadzi na szczyt Mokorro (506 m), skąd rozciąga się szeroka panorama na okoliczne wzgórza Malerreki i w stronę miasteczka Santesteban. W pobliżu, na terenie gminy Bertizarana, znajduje się też park przygody Bertiz Aventura, a w okolicy co roku organizowane jest lokalne święto Malerrekako Eguna, prezentujące tradycje tego regionu Nawarry.

Kiedy najlepiej przyjechać?

Ze względu na umiarkowaną wysokość i charakter górski trasy, najlepszym okresem na wędrówkę są wiosna i jesień, kiedy temperatury są przyjemne, a widoczność dobra. Zimą na wyższych partiach szlaku, w pobliżu przełęczy Mokorro, może występować mróz i śliska ścieżka po opadach, co wymaga odpowiedniego obuwia. Latem zalecane są wczesne godziny poranne, by uniknąć upału na odkrytych partiach trasy bliżej szczytu.

Najczęstsze pytania

Czy do jaskini Legarrea można wejść pieszo bez przewodnika? Tak, szlak z Legasy jest oznakowany i ogólnodostępny, nie wymaga przewodnika. Warto jednak mieć mapę lub aplikację GPS, zwłaszcza w gorszej widoczności.

Ile czasu zajmuje cała trasa? Pełna pętla z Legasy przez przełęcz Mokorro, jaskinię Legarrea i szczyt Mokorro zajmuje około 3,5 godziny w spokojnym tempie, z przystankami na odpoczynek i zdjęcia.

Czy jaskinia jest bezpieczna do zwiedzania? Sima de Legarrea to naturalny lej skalny, a nie zagospodarowana atrakcja turystyczna — nie ma oświetlenia ani zabezpieczeń wewnątrz. Odwiedzający oglądają ją zazwyczaj z zewnątrz, z krawędzi szlaku, bez wchodzenia do środka.

Dlaczego to miejsce jest ważne historycznie? Ze względu na wydarzenia z okresu wojny domowej w Hiszpanii jaskinia jest miejscem pamięci związanym z represjami tamtego czasu. Badania archeologiczne i projekty rządu Nawarry miały na celu udokumentowanie i uszanowanie tej historii.