Kruisstraatmolen

Kruisstraatmolen to drewniany kozłowy wiatrak stojący we wsi Werken, będącej częścią gminy Kortemark w prowincji Flandria Zachodnia. Ten trójkondygnacyjny młyn zbożowy, osadzony na zamkniętej podstawie, należy dziś do wyjątkowo nielicznej grupy zabytków tego typu – z ponad 2600 udokumentowanych historycznie kozłowych wiatraków we Flandrii przetrwało zaledwie 87, a Kruisstraatmolen jest jednym z niewielu zachowanych obiektów trójkondygnacyjnych w zachodniej i wschodniej części regionu.

Skąd wziął się ten młyn?

Historia obecnej konstrukcji jest bardziej złożona, niż mogłoby się wydawać na pierwszy rzut oka. Wiatrak, który dziś stoi przy Kruisstraat, nie jest tym samym obiektem, który pierwotnie wzniesiono w tym miejscu – ten spłonął w czasie I wojny światowej. To, co widzimy dzisiaj, to przeniesiona konstrukcja dawnego młyna znanego jako Sneppemolen, pochodzącego z Torhout, skąd trafiła do Werken w latach 20. XX wieku. Dzięki temu Kruisstraatmolen zachował historyczną formę drewnianego kozła, mimo że jego dzieje wiążą się z więcej niż jedną lokalizacją.

Dlaczego ten młyn jest ważny dla historii techniki?

Wiatraki zbożowe przez wieki, od schyłku XII wieku aż po okres międzywojenny, odgrywały kluczową rolę gospodarczą jako podstawowe źródło energii do przemiału zboża. Kruisstraatmolen wpisuje się w tę długą tradycję, ale wyróżnia się także jako miejsce technicznej innowacji – w 1933 roku zamontowano tu jako pierwszy w całej Flandrii system usprawnienia skrzydeł Van Bussela. Później młyn otrzymał skrzydła typu Fauël, a w 1992 roku zainstalowano flamandzki system lotu z metalowymi skrzydłami o rozpiętości 25,20 metra. Ta seria modernizacji pokazuje, jak długo młynarze starali się utrzymać tradycyjną technologię wiatrakową w użyciu, dostosowując ją do nowszych rozwiązań technicznych.

Czy młyn wciąż mieli zboże?

Nie – działalność młynarska w Kruisstraatmolen ustała w 1975 roku. Obiekt objęto ochroną prawną już w 1944 roku, a w latach 1955–1956 przeprowadzono jego gruntowną renowację, co pozwoliło zachować konstrukcję w dobrym stanie na kolejne dekady. Status ochrony obiektu zmieniał się z czasem – między wrześniem 2023 a marcem 2024 młyn posiadał status tymczasowo chronionego zabytku, choć to konkretne oznaczenie prawne nie obowiązuje już obecnie.

Co warto zobaczyć na miejscu?

Odwiedzający mogą podziwiać charakterystyczną sylwetkę drewnianego kozłowego wiatraka – konstrukcji, w której cały korpus młyna obraca się wokół centralnego słupa, by ustawić skrzydła pod wiatr. Trójkondygnacyjna budowa czyni Kruisstraatmolen obiektem rzadkim nawet na tle innych zachowanych młynów tego typu w regionie. Dla miłośników historii techniki i architektury wiejskiej to okazja, by zobaczyć żywy ślad epoki, w której wiatr był głównym źródłem energii dla rolnictwa.

Najczęstsze pytania

Czy Kruisstraatmolen to oryginalny młyn z tego miejsca? Nie w pełni – obecna konstrukcja to przeniesiony w latach 20. XX wieku dawny Sneppemolen z Torhout, po tym jak wcześniejszy młyn w Werken uległ zniszczeniu podczas I wojny światowej.

Jaki to typ młyna? To drewniany kozłowy wiatrak zbożowy z zamkniętą podstawą, trójkondygnacyjny – rzadki typ konstrukcji, z którego zachowało się niewiele przykładów.

Kiedy młyn przestał działać? Młyn zaprzestał działalności produkcyjnej w 1975 roku, mimo wcześniejszej gruntownej renowacji w latach 1955–1956.

Co czyni ten młyn technicznie wyjątkowym? W 1933 roku jako pierwszy we Flandrii otrzymał system usprawnienia skrzydeł Van Bussela, a później kolejne modernizacje, w tym flamandzki system lotu z 1992 roku.