Křtiny (château)

Zámek Křtiny to dawna rezydencja premonstratów z klasztoru w Zábrdovicích, stojąca tuż przy słynnej barokowej bazylice Narodzenia Panny Marii we Křtinach na południowej Morawie. Choć w potocznej mowie funkcjonuje jako "zamek", historycznie był to raczej prepozyt – budynek administracyjno-mieszkalny zakonu, związany z tym samym wielkim przedsięwzięciem budowlanym, które dało Křtinom ich najbardziej rozpoznawalną świątynię.

Skąd wziął się zamek przy kościele?

Rezydencja premonstratów istniała w tym miejscu już od połowy XVII wieku, jednak swój obecny, barokowy charakter zawdzięcza przebudowie zainicjowanej w 1718 roku. Wzrastający ruch pielgrzymkowy do Křtin skłonił zakonników z Zábrdovic do zlecenia gruntownej przebudowy całego zespołu najwybitniejszemu czeskiemu architektowi barokowemu, Janowi Blažejowi Santini-Aichelowi. Projekt objął nie tylko kościół, ale też budynki rezydencjonalne przylegające do niego.

Czy budowla powstała zgodnie z pierwotnym projektem?

Nie do końca. Rezydencja miała być rozległym, wyrafinowanym pałacem, jednak z powodów finansowych nigdy nie doprowadzono jej do pełnego zamierzonego kształtu. Po śmierci Santiniego projekt był modyfikowany i realizowany w skromniejszej formie niż zakładał architekt. Sam kościół, dla porównania, wznoszono jeszcze później – kamień węgielny położono w 1728 roku, już po śmierci Santiniego, a całość dokończono dopiero dziesięciolecia później.

Co się stało z zamkiem po zniesieniu klasztoru?

Klasztor premonstratów został zniesiony w ramach reform józefińskich cesarza Józefa II w 1782 roku. Kościół zachował funkcję sakralną, ale majątek klasztorny, w tym budynek rezydencji, trafił na sprzedaż i zmieniał właścicieli. W 1830 roku posiadłość kupił František Xaver z Dietrichsteinu. W 1864 roku od jego córek odkupił ją Vincenc z Bubna, który przeprowadził przebudowę – budynek zyskał wówczas dodatkowe piętro. W 1894 roku majątek przeszedł w ręce Jana II z Liechtensteinu.

Jaką funkcję ma zamek dzisiaj?

W XX wieku obiekt przejęła brneńska Wyższa Szkoła Gospodarstwa Wiejskiego, dzisiejszy Uniwersytet Mendla w Brnie, i poddała go dalszej przebudowie. Obecnie zamek wchodzi w skład Szkolnego Lesnego Zakładu Masarykův les Křtiny należącego do tego uniwersytetu i funkcjonuje jako hotel, restauracja oraz centrum konferencyjne. Do dyspozycji gości jest 23 pokoi dwuosobowych z możliwością dostawki, w sumie do 52 miejsc noclegowych – każdy pokój ma własną łazienkę i telewizor.

Dlaczego cały zespół nazywa się "Perłą Moravy"?

Kompleks pielgrzymkowy wokół kościoła Narodzenia Panny Marii, którego częścią jest zamek, od 2008 roku ma status narodowego zabytku kultury Czech. Symetryczna, oparta na planie krzyża greckiego kompozycja kościoła, charakterystyczna gra światła modelującego wnętrze i sama historia związana z Santinim sprawiły, że cały zespół – łącznie z przylegającą do niego rezydencją – zyskał przydomek "Perła Moravy". Zamek, choć skromniejszy architektonicznie niż świątynia, jest integralną częścią tego widoku i pozostaje świadkiem ambicji, jakie premonstraci mieli wobec tego miejsca ponad trzysta lat temu.

Najczęstsze pytania

Czy zamek we Křtinach można odwiedzić bez rezerwacji noclegu? Budynek funkcjonuje jako działający hotel i restauracja, więc teren i część wnętrz (restauracja, przestrzenie konferencyjne) są dostępne dla odwiedzających również bez rezerwacji pokoju – warto to jednak sprawdzić na miejscu lub wcześniej zapytać.

Czy zamek zaprojektował Santini tak jak kościół? Santini był autorem koncepcji przebudowy całego zespołu z 1718 roku, obejmującej też budynki rezydencjonalne, jednak sama rezydencja nigdy nie została zrealizowana w pełni zgodnie z jego pierwotnym, bardziej ambitnym projektem.

Kto był właścicielem zamku przed przejęciem przez uniwersytet? Po zniesieniu klasztoru w 1782 roku obiekt zmieniał właścicieli – należał m.in. do rodu Dietrichsteinów (od 1830), Vincenca z Bubna (od 1864) i Jana II z Liechtensteinu (od 1894), zanim w XX wieku przeszedł do brneńskiej szkoły gospodarczej, dzisiejszego Uniwersytetu Mendla.

Ile osób może nocować w zamku obecnie? Zamek dysponuje 23 pokojami dwuosobowymi z możliwością dostawki, co daje maksymalnie 52 miejsca noclegowe.