Koutermolen

Koutermolen to zabytkowy wiatrak typu koźlak (staakmolen), stojący na wzniesieniu w Sint-Martens-Latem, w belgijskim regionie Flandria Wschodnia, nad rzeką Lys. Choć obecna konstrukcja pochodzi z 1614 roku, historia młyna w tym miejscu sięga znacznie głębiej – pierwsze wzmianki o młynie zbożowym na tej działce datuje się na 1373 rok.

Skąd wzięła się nazwa i komu służył młyn?

Młyn od początku swojego istnienia był ściśle związany z gandawskim opactwem Świętego Bawona (Sint-Baafsabdij), do którego posiadłości należał, a później przeszedł pod zarząd kapituły katedry Świętego Bawona. Pełnił funkcję tzw. banmolen, czyli młyna przymusowego – okoliczni rolnicy byli prawnie zobowiązani do mielenia swojego zboża właśnie tutaj, co stanowiło istotne źródło dochodu dla właściciela i element średniowiecznego systemu feudalnych powinności.

Dlaczego młyn kilkukrotnie odbudowywano?

Losy Koutermolen nie były spokojne. Konstrukcja została zniszczona i odbudowana już w 1393 oraz ponownie w 1488 roku. Kolejny cios przyszedł podczas religijnych zamieszek w drugiej połowie XVI wieku, gdy młyn spłonął lub został celowo zburzony w wyniku ówczesnych konfliktów wyznaniowych, które szczególnie mocno dotknęły Niderlandy Południowe. Budynek, który można oglądać dzisiaj, wzniesiono w 1614 roku i to właśnie ta konstrukcja przetrwała do naszych czasów, choć w międzyczasie przechodziła liczne naprawy i modyfikacje.

Jak zmieniał się młyn na przestrzeni wieków?

Pod koniec XVIII wieku, w latach 1778–1779, do zabudowań dobudowano dodatkowo kierat konny (rosmolen) – urządzenie napędzane siłą zwierząt, które pozwalało kontynuować mielenie zboża w dniach bezwietrznych. Okres rewolucji francuskiej przyniósł kolejną zmianę własnościową: majątek kościelny został skonfiskowany przez nowe władze, a sam młyn sprzedano na publicznej licytacji w 1798 roku, trafiając odtąd w ręce prywatnych właścicieli.

Wiek XX przyniósł techniczną modernizację – w 1909 roku zainstalowano maszynę parową, która wspomagała lub zastępowała napęd wiatrowy w okresach bezwietrznych bądź przy zwiększonym zapotrzebowaniu na mąkę. Mimo postępującej mechanizacji młyn nie przestał pracować na wietrze – skrzydła kręciły się i mełły zboże aż do 1942 roku, co czyni Koutermolen jednym z dłużej działających tradycyjnych młynów w regionie.

Jak młyn stał się zabytkiem dostępnym dla zwiedzających?

Po zaprzestaniu działalności przemysłowej młyn przez pewien czas niszczał, aż w 1972 roku gmina Sint-Martens-Latem zdecydowała się go wykupić, chroniąc go przed dalszą degradacją i planowaną rozbiórką. Decyzja ta otworzyła drogę do gruntownej restauracji, przeprowadzonej w latach 1977–1979 przez uznanego młynarza-rzemieślnika Waltera Marimana z miejscowości Zele. W ramach prac konserwatorskich młyn przesunięto o 88 metrów w kierunku północno-zachodnim, aby zapewnić mu lepszą ekspozycję na wiatr i poprawić warunki pracy skrzydeł.

Najczęstsze pytania

Czy Koutermolen wciąż mieli zboże? Młyn pełni dziś przede wszystkim funkcję zabytku i atrakcji turystycznej, prezentując historyczną technikę wiatraczną z okazji otwartych dni zwiedzania.

Jak stary jest obecny budynek młyna? Obecna konstrukcja pochodzi z 1614 roku, choć młyn w tym miejscu istniał od co najmniej 1373 roku.

Do kogo należał młyn w przeszłości? Przez stulecia był własnością gandawskiego opactwa Świętego Bawona, a po rewolucji francuskiej trafił w ręce prywatne, zanim w 1972 roku wykupiła go gmina.

Gdzie dokładnie znajduje się Koutermolen? Młyn stoi w Sint-Martens-Latem, w prowincji Flandria Wschodnia, na niewielkim wzniesieniu blisko doliny rzeki Lys.