Kostel svatého Vojtěcha Na Balkáně

Kościół św. Wojciecha Na Balkáně to niewielka świątynia katolicka w praskiej dzielnicy Vysočany, tuż przy granicy z Žižkovem, w rejonie znanym lokalnie jako „Balkán". W przeciwieństwie do wielu praskich kościołów nie powstał od podstaw jako budowla sakralna — to dawna sala gimnastyczna, która z czasem została kaplicą, a potem kościołem parafialnym.

Skąd wzięła się ta świątynia w sali gimnastycznej?

Budynek wzniesiono w 1935 roku jako halę sportową (tzw. orlovnę) dla katolickiej organizacji sportowej Orel, działającej wówczas w wielu czeskich miastach na wzór sokolskich towarzystw gimnastycznych. Orel nie przetrwał jednak długo — w 1939 roku, już pod niemiecką okupacją, organizacja została rozwiązana, a jej majątek miał trafić pod przymusowy zarząd. W tej sytuacji stowarzyszenie starające się o budowę kościoła w Nowych Vysočanach spłaciło zadłużenie ciążące na hali i przejęło budynek, urządzając w nim kaplicę.

Dlaczego patronem został akurat święty Wojciech?

Wybór patrona nie był przypadkowy. Kaplicę poświęcono świętemu Wojciechowi (czes. Vojtěch) właśnie w 1939 roku, w dziewięćsetną rocznicę przeniesienia jego relikwii z Gniezna do Pragi. Do tego przeniesienia doszło w 1039 roku, gdy książę czeski Brzetysław I podczas wyprawy na Polskę wywiózł szczątki biskupa-męczennika do Pragi, chcąc uczynić z nich duchowy skarb swojego państwa. Święty Wojciech, biskup praski i misjonarz zamordowany w 997 roku podczas wyprawy do Prusów, jest jedną z centralnych postaci czeskiej i polskiej tradycji kościelnej, więc rocznicowe nawiązanie miało dla ówczesnej wspólnoty wyraźną wymowę.

Co działo się z kaplicą po wojnie?

Po zakończeniu drugiej wojny światowej pojawiły się plany wzniesienia obok kaplicy pełnowymiarowego, nowego kościoła. Przewrót komunistyczny w 1948 roku i późniejsza polityka władz wobec Kościoła sprawiły jednak, że z tych planów nic nie wyszło — kaplica pozostała skromną, prowizoryczną świątynią na dziesięciolecia. Dopiero w latach 90. XX wieku, już po zmianie ustroju, z inicjatywy miejscowych wiernych przeprowadzono jej remont i odnowienie.

Jaki status ma kościół dzisiaj?

Od 1 stycznia 2008 roku kościół św. Wojciecha pełni funkcję kościoła parafialnego kwazi-parafii Praha – Na Balkáně, wchodzącej w skład archidiecezji praskiej (IV wikariat). Nabożeństwa odbywają się tu regularnie: w niedzielę o 11:00, w środy i soboty o 17:45, a w piątki o tej samej porze — w pierwszy piątek miesiąca w formie nabożeństwa słowa Bożego połączonego z adoracją. Warto pamiętać, że budynek nie jest przystosowany dla osób poruszających się na wózku.

Co warto wiedzieć, planując wizytę?

To miejsce nie znajdzie się w żadnym przewodniku po zabytkach Pragi z pierwszej dziesiątki — nie ma tu bogatej architektury barokowej ani gotyckiej. Wartość tego kościoła leży gdzie indziej: w jego historii przetrwania — od sali gimnastycznej, przez prowizoryczną kaplicę w czasach okupacji i komunizmu, po żywą dziś wspólnotę parafialną. Dla osób zainteresowanych powojenną historią praskich dzielnic robotniczych i losami Kościoła katolickiego w Czechosłowacji to ciekawy, autentyczny przystanek poza turystycznym centrum miasta.

Najczęstsze pytania

Czy kościół św. Wojciecha Na Balkáně to zabytek architektoniczny? Nie w klasycznym sensie — budynek powstał w 1935 roku jako hala sportowa i dopiero później zaadaptowano go na kaplicę, więc nie reprezentuje typowej architektury sakralnej.

Dlaczego kościół nazywa się „Na Balkáně"? Nazwa pochodzi od ulicy i lokalnie używanej nazwy rejonu Vysočan przy granicy z Žižkovem, gdzie leży świątynia.

Kiedy odbywają się msze? W niedzielę o 11:00 oraz w środy, piątki i soboty o 17:45; w pierwszy piątek miesiąca zamiast mszy odbywa się nabożeństwo słowa z adoracją.

Od kiedy to pełnoprawny kościół parafialny? Od 1 stycznia 2008 roku, jako kościół kwazi-parafii Praha – Na Balkáně w archidiecezji praskiej.