Cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej w Pradze

Cerkiew Zaśnięcia Matki Bożej to prawosławna świątynia parafialna i cmentarna wzniesiona w obrębie praskiego Cmentarza Olszańskiego. Podlega pod strukturę kościelną obejmującą Pragę — eparchię praską Kościoła Prawosławnego Czech i Słowacji, w ramach jej archidekanatu.

Skąd wzięła się prawosławna cerkiew na czeskim cmentarzu?

Początek historii sięga 1905 roku, gdy proboszcz miejscowej parafii prawosławnej, ksiądz Nikołaj Ryżkow, wynegocjował z władzami miejskimi wydzielenie na Cmentarzu Olszańskim osobnej kwatery dla pochówków wyznawców prawosławia. Kolejny krok przyszedł dwa lata potem, kiedy zrodziła się pierwsza koncepcja postawienia tam kaplicy cmentarnej — plan na długo jednak odłożono na bok. Powróciła dopiero po 1921 roku, kiedy do Pragi napłynęła duża fala rosyjskich emigrantów uciekających przed wojną domową i przejęciem władzy przez bolszewików. Zorganizowani w Bractwie Zaśnięcia Matki Bożej emigranci znaleźli sojusznika w osobie Karela Kramářa, pierwszego premiera Czechosłowacji, który wsparł budowę świątyni.

Kiedy i jak powstała świątynia?

Prace przy fundamentach ruszyły w sierpniu 1924 roku, a kamień węgielny wmurowano uroczyście we wrześniu tego samego roku. Ostrą zimą budowę na pół roku wstrzymały mrozy, ale już następnej jesieni cerkiew stała gotowa. Projekt przygotował profesor Vladimir Brandt przy współpracy studentów architektury Nikołaja Paszkowskiego i Sergeja Klodta, czerpiąc wzory ze staroruskiego budownictwa cerkiewnego znanego z Nowogrodu Wielkiego i Pskowa. Poświęcenia dokonał 22 listopada 1925 roku metropolita Eulogiusz Gieorgijewski, zwierzchnik rosyjskich parafii prawosławnych w Europie Zachodniej, który przyjechał do Pragi specjalnie w tym celu z Paryża.

Jak wygląda budowla i co kryje jej wnętrze?

Cerkiew wzniesiono na planie kwadratu o boku 8,2 metra, z dobudowaną absydą; całość sięga 22 metrów wysokości. Bielone ściany zdobią jedynie dwie mozaiki — z wizerunkiem archanioła Michała oraz Matki Bożej Oranty — a bryłę wieńczy pojedyncza cebulasta kopuła zwieńczona krzyżem, charakterystyczna dla rosyjskiej tradycji cerkiewnej. We wnętrzu stoi ikonostas mieszczący aż 64 wizerunki świętych. Pod świątynią znajduje się krypta — kaplica świętej Zofii — miejsce spoczynku fundatorów cerkwi. W latach 1973–1974 obiekt przeszedł gruntowny remont z inicjatywy metropolity Doroteusza.

Kto spoczywa w krypcie cerkwi?

Wśród pochowanych w podziemiach świątyni znajduje się Karel Kramář, pierwszy premier niepodległej Czechosłowacji i jeden z głównych orędowników budowy cerkwi — fakt, który dla wielu odwiedzających stanowi zaskakujące połączenie czeskiej historii politycznej z losami rosyjskiej emigracji w Pradze.

Jak dojechać i co zwiedzić w okolicy?

Cerkiew leży w granicach Cmentarza Olszańskiego, największej i najstarszej wciąż czynnej nekropolii w Pradze, do której najwygodniej dojechać metrem (stacja Želivského) lub tramwajem. Zwiedzanie samej cerkwi warto połączyć ze spacerem po alejach cmentarza — to tu znajdują się liczne groby zasłużonych praskich rodzin oraz osobny cmentarz prawosławny. Świątynia pełni funkcję czynną, więc warto sprawdzić wcześniej godziny nabożeństw, jeśli celem wizyty jest zobaczenie wnętrza.

Najczęstsze pytania

Do jakiego Kościoła należy cerkiew? Do eparchii praskiej Kościoła Prawosławnego Czech i Słowacji, w ramach archidekanatu praskiego.

Kiedy zbudowano cerkiew i kto ją zaprojektował? Wzniesiono ją w latach 1924–1925 według projektu profesora Vladimira Brandta, przy współpracy studentów architektury Paszkowskiego i Klodta, wzorowanego na staroruskim budownictwie cerkiewnym z Nowogrodu i Pskowa.

Dlaczego cerkiew powstała akurat na Cmentarzu Olszańskim? Ponieważ już w 1905 roku wydzielono tam kwaterę dla pochówków prawosławnych, a po 1921 roku fala rosyjskich emigrantów politycznych stworzyła potrzebę własnej świątyni cmentarnej.

Kto spoczywa w krypcie pod cerkwią? Fundatorzy świątyni oraz Karel Kramář, pierwszy premier Czechosłowacji, wspierający budowę cerkwi.