Kostel J. A. Komenského w Kostelci nad Orlicí

Kostel Jana Amose Komenského to niewielka, ale bogata w historię świątynia w centrum Kostelca nad Orlicí, w kraju hradeckim we wschodnich Czechach. Zbudowany pod koniec XVI wieku jako dom modlitwy braci czeskich, dziś nosi imię najsłynniejszego wychowanka tej wspólnoty i wciąż pełni funkcję miejsca kultu.

Kiedy powstał kostel i komu pierwotnie służył?

Budowlę wzniesiono w latach 1580–1586 jako miejsce zgromadzeń Jednoty braterskiej, wspólnoty religijnej wywodzącej się z ruchu husyckiego. Pierwotnie kościół nosił wezwanie świętego Wacława i stanął prawdopodobnie w miejscu wcześniejszej, romańskiej kaplicy pod wezwaniem archanioła Michała i świętego Wacława. Prosta, jednonawowa forma budynku odzwierciedla skromny, funkcjonalny charakter renesansowych domów modlitwy braci czeskich, dla których liczyła się przede wszystkim wspólnota wiernych, a nie okazałość architektury.

Jaki związek z kościołem miał Jan Amos Komeński?

To właśnie w tej świątyni żeniła się z Janem Amosem Komeńskim jego żona, pochodząca z Kostelca nad Orlicí. Ten epizod z życia wielkiego pedagoga i ostatniego biskupa Jednoty braterskiej sprawił, że po latach kościół przyjął jego imię, choć sam Komeński nie był związany z miastem na stałe – to właśnie tutejsze małżeństwo na trwałe wpisało go w historię tego miejsca.

Co przetrwało pożary i przebudowy?

Historia kościoła nie była spokojna – budynek ucierpiał w pożarach, a po jednym z nich przez pewien czas pełnił funkcje świeckie, między innymi jako miejski szpital i przytułek dla ubogich. Współczesny wygląd świątynia zawdzięcza gruntownej przebudowie przeprowadzonej w latach 1914–1918 według projektu architekta Václava Rozštlapila, twórcy m.in. praskiej Akademii Straka. To właśnie ta przebudowa nadała kościołowi formę, którą można oglądać dzisiaj.

Jak wygląda kostel dzisiaj?

Budynek ma prostą, prostokątną nawę zamkniętą wciętym prezbiterium z półokrągłym zakończeniem, nakrytym siodłowym dachem z półstożkowym zamknięciem, krytym gontem. Trójosiowa fasada zachodnia ozdobiona jest lizenowymi ramami, a główne wejście prowadzi przez kamienny portal z łukowym sklepieniem, po bokach którego umieszczono nisze z kamiennymi płaskorzeźbami przedstawiającymi księgi z kielichami – symbol husycki nawiązujący do komunii pod dwiema postaciami. Przed wejściem znajduje się otwarty przedsionek wsparty na kamiennych filarach, a nad kalenicą dachu wznosi się oszalowana, piramidalna wieżyczka zwieńczona krzyżem, kryta blachą miedzianą.

Kto korzysta z kościoła obecnie?

Od 1937 roku budynek jest wynajmowany dwóm wspólnotom wyznaniowym: Kościołowi Ewangelickiemu Braci Czeskich oraz Kościołowi Czechosłowackiemu Husyckiemu. Obie kongregacje nadal wykorzystują świątynię jako miejsce modlitwy, dzięki czemu kostel – mimo skromnych rozmiarów – pozostaje żywym ośrodkiem religijnym, a nie wyłącznie zabytkiem.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się kostel J. A. Komenského? W centrum Kostelca nad Orlicí, miasta w kraju hradeckim we wschodnich Czechach.

Kiedy zbudowano kościół? W latach 1580–1586, jako dom modlitwy Jednoty braterskiej, pierwotnie pod wezwaniem świętego Wacława.

Dlaczego kościół nosi imię Jana Amose Komeńskiego? Ponieważ to w nim odbył się jego ślub z żoną pochodzącą z Kostelca nad Orlicí.

Kto obecnie korzysta z kościoła? Od 1937 roku świątynia służy Kościołowi Ewangelickiemu Braci Czeskich oraz Kościołowi Czechosłowackiemu Husyckiemu.

Kto nadał kościołowi obecny wygląd? Przebudowa z lat 1914–1918 według projektu architekta Václava Rozštlapila ukształtowała dzisiejszą formę budynku.