Katedra św. Klemensa w Pradze

Katedra św. Klemensa w Pradze stoi w samym sercu kompleksu Clementinum na Starym Mieście — i choć z zewnątrz wygląda skromnie, jest jedynym miejscem w Czechach, gdzie na co dzień usłyszysz liturgię w języku cerkiewnosłowiańskim i ukraińskim. To katedra egzarchatu apostolskiego Kościoła katolickiego obrządku bizantyjsko-rusińskiego, ukryta między murami dawnego kolegium jezuickiego.

Dlaczego akurat tu stoi kościół?

Miejsce ma metrykę sięgającą średniowiecza — już w 1227 roku dominikanie założyli w tym miejscu swój klasztor z gotyckim kościołem. Kiedy w XVII wieku teren przejęli jezuici, budując rozległy kompleks Clementinum, dawna świątynia ustąpiła miejsca nowej, barokowej budowli. Powstała ona w latach 1711–1715, a jej wzniesienie przypisuje się budowniczemu Antonio Luragowi, według projektu Františka Maxmiliána Kańki — jednego z czołowych architektów praskiego baroku.

Co kryje się we wnętrzu?

Zewnętrzna fasada jest celowo powściągliwa, ale to, co czeka w środku, zaskakuje rozmachem. Wnętrze to jedna, szeroka nawa nakryta sklepieniem, w którym umieszczono kopułę z figurą św. Klemensa i malowidłami przedstawiającymi sceny z jego życia. Sześć bocznych ołtarzy zdobią rzeźby Matyáša Bernarda Brauna, jednego z najwybitniejszych rzeźbiarzy czeskiego baroku, a wśród dzieł malarskich wyróżnia się obraz autorstwa Petra Brandla.

Jak kościół stał się katedrą greckokatolicką?

Historia wyznaniowa budynku jest wyjątkowo burzliwa. W 1931 roku świątynię przekazano Kościołowi greckokatolickiemu. Po 1950 roku, w okresie likwidacji struktur greckokatolickich w Czechosłowacji, kościół na blisko dwie dekady przeszedł pod zarząd Kościoła prawosławnego — od 1969 roku wrócił jednak do wspólnoty greckokatolickiej i służy jej nieprzerwanie do dziś. Status katedry nadał budynkowi dopiero papież Jan Paweł II — bullą „Quo aptius" z 13 marca 1996 roku ustanowił Egzarchat Apostolski Republiki Czeskiej, a kościół św. Klemensa stał się jego siedzibą.

Co dziś dzieje się w katedrze?

Mimo niewielkich rozmiarów budynek pełni funkcję żywej katedry — odprawiane są tu msze w języku cerkiewnosłowiańskim i ukraińskim, zgodnie z tradycją bizantyjsko-rusińską. Akustyka wnętrza sprawia, że miejsce to bywa też sceną dla koncertów organowych, które przyciągają turystów zwiedzających Clementinum niezależnie od kontekstu religijnego.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się katedra? Wewnątrz kompleksu Clementinum, na praskim Starym Mieście, w bezpośrednim sąsiedztwie innych budynków dawnego kolegium jezuickiego.

Czym różni się ta katedra od zwykłego kościoła katolickiego? To świątynia obrządku bizantyjsko-rusińskiego (greckokatolickiego) — liturgia odprawiana jest według wschodniej tradycji, w językach cerkiewnosłowiańskim i ukraińskim, mimo że budynek architektonicznie jest typowym barokowym kościołem zachodnim.

Kto zaprojektował budynek? Projekt przypisuje się Františkovi Maxmiliánowi Kańce, a samą budowę w latach 1711–1715 prowadził Antonio Lurago.

Co warto zobaczyć we wnętrzu? Rzeźby Matyáša Brauna na sześciu bocznych ołtarzach, obraz Petra Brandla oraz kopułę z malowidłami i figurą św. Klemensa.

Od kiedy budynek ma status katedry? Od 1996 roku, na mocy bulli papieża Jana Pawła II ustanawiającej Egzarchat Apostolski Republiki Czeskiej.

Czy kościół był kiedyś prawosławny? Tak — w latach 1950–1969 należał do Kościoła prawosławnego, zanim wrócił do wspólnoty greckokatolickiej.