Church of Saint Anne

Kościół św. Anny to jeden z najstarszych, a zarazem najmniej rozpoznawalnych zabytków sakralnych praskiego Starego Miasta. Stoi przy Anenské náměstí, tuż za rogiem ulicy Liliová, kilka minut spacerem od Rynku Starego Miasta — a mimo to większość turystów przechodzi obok, nie wiedząc, że mija budowlę sięgającą korzeniami XII wieku.

Gdzie dokładnie stoi kościół św. Anny?

Budynek zajmuje niewielki plac Anenské náměstí, wciśnięty między kamienice Starego Miasta, w bezpośrednim sąsiedztwie ulicy Liliová. To lokalizacja typowa dla najstarszej części Pragi — gęsta zabudowa, wąskie uliczki i warstwy historii nałożone jedna na drugą. Od klasztoru św. Anežki Czeskiej, innego średniowiecznego założenia zakonnego w tej okolicy, dzieli go kilkaset metrów — to dwa odrębne obiekty, mimo podobnie brzmiących imion patronek.

Jak zaczęła się historia tego miejsca?

Badania archeologiczne prowadzone w latach 50. XX wieku wykazały, że najstarsza część zabudowy sięga pierwszej połowy XII wieku i miała formę romańskiej rotundy. Około 1230 roku w sąsiedztwie osiedlili się templariusze, którzy zaczęli rozbudowywać założenie klasztorne — dobudowali nawę do istniejącej rotundy, przekształcając ją w prezbiterium przyszłego kościoła.

Dominikanki przejmują klasztor

Zakon templariuszy został rozwiązany w 1312 roku za panowania Jana Luksemburskiego, a opuszczony klasztor trafił w ręce dominikanek. Już rok później, w 1313 roku, obiekt stał się własnością żeńskiej gałęzi zakonu dominikańskiego i to właśnie wtedy ruszyła budowa właściwego gotyckiego kościoła — jednonawowej świątyni z wieżą, wznoszonej w latach 1313–1330. Fundatorami byli między innymi król Jan Luksemburski, Elżbieta Przemyślidka oraz panowie z Říčan. Pierwotnie kościół nosił wezwanie św. Wawrzyńca, dopiero do 1365 roku zmienił patrona na św. Annę. Prace budowlane ciągnęły się jeszcze długo — ostateczne ukończenie świątyni datuje się na lata 60. XV wieku.

Co przetrwało kasatę józefińską?

W XVII wieku cały zespół klasztorny przeszedł gruntowną odbudowę, sfinansowaną z fundacji cesarzowej Anny, żony Macieja Habsburga. Losy budowli odwróciły się jednak w 1782 roku, gdy Józef II skasował klasztor w ramach reform józefińskich. Kościół został zdesakralizowany, rozebrano górną kondygnację wieży i charakterystyczny hełm, zniszczono gotyckie sklepienie, a wnętrze podzielono drewnianymi stropami na piętra. Przez kolejne dziesięciolecia mieściła się tu drukarnia, a później magazyn papieru — funkcję tę budynek pełnił aż do początku XXI wieku.

Jak wygląda kościół dzisiaj?

Przełom nastąpił w 2004 roku, gdy odrestaurowanie obiektu zainicjowała Fundacja Wizja 97 Václava Havla. Projekt przebudowy powierzono uznanej architektce Evie Jiřičnej, która pogodziła średniowieczną substancję z nowoczesną funkcją. Od tego czasu budynek działa jako centrum kulturalne i dialogu międzyreligijnego znane jako Pražská křižovatka (Praskie Skrzyżowanie) — odbywają się tu koncerty, dyskusje, wystawy i spotkania otwarte dla mieszkańców i gości miasta.

Najczęstsze pytania

Czy kościół św. Anny pełni dziś funkcję religijną? Nie — po kasacie z 1782 roku obiekt stracił charakter sakralny i dziś działa jako świeckie centrum kulturalne pod nazwą Pražská křižovatka.

Co to jest Pražská křižovatka? To centrum kultury i dialogu międzyreligijnego działające od 2004 roku w odrestaurowanym wnętrzu dawnego kościoła, z inicjatywy Fundacji Václava Havla.

Czy to ten sam budynek co klasztor św. Anežki Czeskiej? Nie. To dwa osobne, odrębne obiekty sakralne w tej samej części Starego Miasta, oddalone od siebie o kilkaset metrów.

Jak najłatwiej dotrzeć na Anenské náměstí? Plac leży w obrębie Starego Miasta, kilka minut spacerem od Rynku Starego Miasta i Mostu Karola, w gęstej sieci historycznych uliczek.