Kalendář věků

Kalendář věků to niewielki, ale naukowo wyjątkowy rezerwat przyrody na Morawach Południowych, tuż przy wsi Dolní Věstonice, u północnego podnóża wzgórz Pavlovské vrchy. Nazwa — dosłownie „kalendarz epok" — nie jest przypadkowa: odsłonięty tu profil osadów pozwala niemal jak z kart podręcznika odczytywać kolejne warstwy czasu geologicznego.

Skąd wzięło się to miejsce?

Zanim jeszcze wyjedzie się z Dolních Věstonic w stronę Pavlova, po drodze mija się dawną cegielnię. To właśnie tam, w pionowej ścianie gliniastego wyrobiska, na początku lat 50. XX wieku akademik Karel Klíma odsłonił i udokumentował przekrój o wysokości 12 metrów, szerokości 5 metrów i głębokości 3 metrów. Warstwy widoczne w tej ścianie sięgają nawet stu tysięcy lat wstecz. Cały chroniony obszar zajmuje zaledwie 0,45 hektara, co czyni Kalendář věků jednym z mniejszych, ale zarazem najbardziej treściwych stanowisk geologicznych w regionie.

Dlaczego to miejsce jest chronione?

Formalnym powodem ochrony jest stratotyp górnego plejstocenu w facji suchego lessu — czyli wzorcowy profil warstw, do którego geolodzy i archeolodzy odnoszą się przy datowaniu podobnych osadów gdzie indziej. Kolejne warstwy lessu i gleb kopalnych, widoczne gołym okiem w ścianie odsłonięcia, dokumentują naprzemienne okresy chłodnego, suchego klimatu i cieplejszych faz interglacjalnych. To właśnie ta czytelność sekwencji sprawia, że nazywa się ją kalendarzem — każda warstwa to swego rodzaju „kartka" zapisująca warunki panujące tysiące lat temu.

Jakie znaczenie ma to miejsce dla nauki?

Kalendář věků do dziś służy przede wszystkim archeologom, którzy pracują w pobliskich stanowiskach paleolitycznych regionu Dolních Věstonic i Pavlova — jednych z najważniejszych stanowisk łowców mamutów w Europie Środkowej. Porównując warstwy odsłonięte w miejscowej cegielni z profilami w wykopaliskach archeologicznych, badacze mogą precyzyjniej datować znaleziska sprzed dziesiątek tysięcy lat. To rzadki przykład miejsca, w którym geologia bezpośrednio wspiera pracę archeologów.

Co jeszcze można tu zobaczyć?

Poza samą ścianą geologiczną rezerwat ma także wartość przyrodniczą. W suchych, nasłonecznionych partiach terenu występują dzikie pszczoły samotnice, korzystające z odsłoniętych, piaszczysto-lessowych ścian jako miejsca do zakładania gniazd. Rośnie tu również rzadki mak polny oraz inne gatunki roślin charakterystyczne dla suchych, stepowych siedlisk południowej Moravy.

Jak dotrzeć do Kalendář věků?

Rezerwat leży bezpośrednio przy drodze łączącej Dolní Věstonice z Pavlovem, co czyni go łatwo dostępnym punktem podczas zwiedzania okolicznych wzgórz Pavlovských vrchů i winnic Moraw Południowych. To dobre miejsce na krótki przystanek dla osób interesujących się geologią, archeologią epoki kamienia lub historią naturalną regionu, który słynie również z licznych znalezisk paleolitycznych, w tym słynnej Wenus z Věstonic.

Najczęstsze pytania

Czym jest Kalendář věků? To narodowy pomnik przyrody w postaci odsłoniętego profilu geologicznego w dawnej cegielni koło Dolních Věstonic, dokumentującego warstwy osadów sprzed nawet stu tysięcy lat.

Kto odkrył ten profil? Odsłonięcie i udokumentowanie profilu przypisuje się akademikowi Klímie, który na początku lat 50. XX wieku opisał tu przekrój o wysokości 12 metrów.

Dlaczego nazywa się to „kalendarzem epok"? Bo kolejne warstwy lessu i gleb kopalnych czytelnie dokumentują następujące po sobie okresy klimatyczne, niczym karty kalendarza zapisujące upływ tysięcy lat.

Jakie znaczenie ma to miejsce poza geologią? Rezerwat jest też siedliskiem dzikich pszczół samotnic oraz rzadkich gatunków roślin, w tym maku polnego, typowych dla suchych, stepowych terenów Moraw Południowych.