Julius Fučík (Olšany Cemetery)

Pomnik Juliusa Fučíka stoi na Cmentarzu Olšańskim w praskim Žižkovie, w części cmentarza znanej z grobów i pomników poświęconych ofiarom nazizmu oraz żołnierzom Armii Czerwonej. Brązowa rzeźba przedstawiająca czeskiego dziennikarza i pisarza trafiła tu w 2013 roku po latach spędzonych w magazynie – jej wcześniejsza historia jest równie ciekawa jak samo miejsce, w którym dziś stoi.

Kim był Julius Fučík?

Julius Fučík był czeskim dziennikarzem, pisarzem i działaczem antyfaszystowskiego ruchu oporu podczas II wojny światowej. Został stracony przez Niemców w Berlinie w nocy z 7 na 8 marca 1943 roku. Po wojnie stał się jedną z centralnych postaci czechosłowackiej propagandy komunistycznej – jego nazwiskiem nazywano ulice, szkoły i place, a on sam funkcjonował jako symbol męczeństwa w walce z faszyzmem.

Skąd wziął się ten pomnik?

Brązowa rzeźba, autorstwa Miloslava Šonki, powstała w 1978 roku i pierwotnie stanęła przed wejściem do Parku Kultury i Wypoczynku im. Julia Fučíka – dzisiejszego terenu Výstaviště w praskich Holešovicích. Ustawiono ją w miejscu jednej z czterech istniejących tam wcześniej fontann z basenami.

Co się z nią stało po 1989 roku?

Po upadku komunizmu w Czechosłowacji pomnik usunięto z przestrzeni publicznej. Sama rzeźba trafiła do depozytu Galerii Miasta Stołecznego Pragi, gdzie spędziła ponad dwadzieścia lat, natomiast na pierwotnym miejscu pozostał jedynie pusty postument.

Kiedy i dlaczego trafił na Olšany?

Po latach w magazynie rzeźbę odrestaurowano, a magistrat Pragi wydał zgodę na jej instalację na Cmentarzu Olšańskim. Odsłonięcie odbyło się 23 lutego 2013 roku, w przeddzień 110. rocznicy urodzin Fučíka, w obecności kilkuset osób. Powrót pomnika do przestrzeni publicznej umożliwiła międzynarodowa petycja podpisana przez tysiące osób z Czech i zagranicy, wspierana między innymi przez niemieckich antyfaszystów.

Gdzie dokładnie stoi pomnik?

Rzeźba znajduje się w części cmentarza poświęconej ofiarom wojny i okupacji, w bezpośrednim sąsiedztwie grobów i pomników żołnierzy Armii Czerwonej oraz innych postaci czeskiego ruchu oporu, między innymi Jožki Jabůrkovej i Jana Švermy. Sąsiedztwo to nie jest przypadkowe – twórcy umieszczenia pomnika w tym miejscu chcieli wpisać Fučíka w szerszy kontekst pamięci o antyfaszystowskim oporze.

Dlaczego to miejsce wciąż budzi emocje?

Postać Fučíka i jego pomniki pozostają w Czechach tematem spornym. Dla jednych to symbol ofiary poniesionej w walce z nazizmem, dla innych – twarz komunistycznej propagandy, która przez dekady wykorzystywała jego biografię do własnych celów politycznych. Powrót rzeźby na Olšany bywa więc traktowany zarówno jako akt przywrócenia pamięci historycznej, jak i powód do dyskusji o sposobie upamiętniania osób związanych z powojennym reżimem.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się pomnik Juliusa Fučíka? Na Cmentarzu Olšańskim w praskiej dzielnicy Žižkov, w części poświęconej ofiarom wojny i okupacji, blisko grobów żołnierzy Armii Czerwonej.

Kto jest autorem pomnika? Rzeźbiarz Miloslav Šonka, który wykonał brązową rzeźbę w 1978 roku.

Gdzie pomnik stał pierwotnie? Przed wejściem do dawnego Parku Kultury i Wypoczynku im. Julia Fučíka, na terenie dzisiejszego Výstaviště w Holešovicích.

Kiedy pomnik trafił na Olšany? Odsłonięto go tam 23 lutego 2013 roku, w przeddzień 110. rocznicy urodzin Fučíka.

Dlaczego pomnik usunięto z pierwotnej lokalizacji? Po 1989 roku, wraz z odchodzeniem od symboliki komunistycznej w przestrzeni publicznej, rzeźbę zdjęto z postumentu i przez ponad dwie dekady przechowywano w depozycie Galerii Miasta Stołecznego Pragi.

Kim był Julius Fučík? Czeskim dziennikarzem i pisarzem, działaczem antyfaszystowskiego ruchu oporu, straconym przez Niemców w Berlinie w marcu 1943 roku.