Josef Mánes

Tablica pamiątkowa Josefa Mánesa wisi na ulicy U Obecního dvora w praskim Starym Mieście, tuż przy dawnej dzielnicy żydowskiej Josefov. Upamiętnia miejsce narodzin jednego z najważniejszych czeskich malarzy XIX wieku – z ciekawym zastrzeżeniem, o którym mało kto wie: sama tablica wisi nie na tym domu, w którym Mánes faktycznie przyszedł na świat, lecz na sąsiednim budynku.

Kim był Josef Mánes?

Josef Mánes urodził się 12 maja 1820 roku w Starym Mieście praskim, w domu oznaczonym dawnym numerem konskrypcyjnym 799 (dziś czp. 7). Stał się jednym z czołowych przedstawicieli czeskiego romantyzmu w malarstwie – tworzył portrety, pejzaże i sceny rodzajowe, czerpiąc inspirację z życia mieszkańców wsi. Jego najbardziej rozpoznawalnym dziełem pozostaje cykl alegorycznych obrazów przedstawiających dwanaście miesięcy, który zdobi tarczę kalendarzową słynnego praskiego orloju na Rynku Staromiejskim. Dzięki tej pracy jego nazwisko na trwałe wpisało się w pejzaż praskiej Starówki, mimo że sam dom rodzinny leży w cichszej, mniej turystycznej części miasta.

Gdzie dokładnie znajduje się tablica?

Tablica znajduje się przy ulicy U Obecního dvora, biegnącej w kierunku nabrzeża Wełtawy, w części Starego Miasta graniczącej z historycznym Josefovem. Napis na niej informuje przechodniów, że w tym miejscu – a właściwie w sąsiadującym domu – urodził się Josef Mánes, malarz i ilustrator. To skromny, łatwy do przeoczenia akcent na trasie spaceru między Starym Miastem a nabrzeżem, zupełnie inny charakter niż monumentalne pomniki w centrum miasta.

Dlaczego tablica wisi na niewłaściwym domu?

Najciekawszym elementem tej historii jest rozbieżność między miejscem faktycznych narodzin artysty a lokalizacją tablicy. Dom pod dawnym numerem 799, w którym naprawdę przyszedł na świat Mánes, i budynek, na którym umieszczono tablicę, to dwie różne kamienice stojące obok siebie. Taka pomyłka nie jest w praskiej topografii pamięci odosobniona – zmieniająca się numeracja domów, przebudowy i wyburzenia w obrębie starej zabudowy miejskiej sprawiały, że upamiętnienia bywały wieszane na sąsiednich, zamiast na oryginalnych budynkach. Dla odwiedzających oznacza to, że warto traktować tablicę bardziej jako symboliczny drogowskaz do okolicy narodzin malarza niż dokładny wskaźnik konkretnego adresu.

Jak tablica łączy się z resztą praskiej Starówki?

Josef Mánes jest dziś kojarzony przede wszystkim z Rynkiem Staromiejskim, gdzie tłumy turystów codziennie oglądają jego alegorię miesięcy na tarczy orloju, rzadko wiedząc, że twórca tego dzieła urodził się kilkaset metrów dalej, w spokojniejszej okolicy blisko rzeki. Zestawienie tych dwóch miejsc – tłumnego placu z zegarem i cichej uliczki z tablicą – dobrze pokazuje, jak spuścizna jednego artysty rozkłada się na różne warstwy miasta: monumentalną, turystyczną i kameralną, biograficzną.

Najczęstsze pytania

Gdzie stoi tablica pamiątkowa Josefa Mánesa? Przy ulicy U Obecního dvora na praskim Starym Mieście, w pobliżu dawnej dzielnicy Josefov.

Czy tablica wisi dokładnie na domu, w którym urodził się Mánes? Nie – według dostępnych źródeł tablica znajduje się na sąsiednim budynku, a nie na oryginalnym domu pod dawnym numerem 799, gdzie faktycznie przyszedł na świat malarz.

Z czego słynie Josef Mánes? Przede wszystkim z cyklu alegorii dwunastu miesięcy zdobiącego kalendarzową tarczę praskiego orloju na Rynku Staromiejskim, a także z portretów i pejzaży w duchu czeskiego romantyzmu.

Czy warto odwiedzić to miejsce podczas zwiedzania Starówki? To niewielki, kameralny przystanek dla osób zainteresowanych biografią artysty – dobrze uzupełnia wizytę przy orloju, pokazując mniej znaną, prywatną stronę historii Mánesa.