Josef II.

Pomnik Josefa II. w Hořovičkách to jeden z niewielu ocalałych pomników cesarza Józefa II na terenie Czech, stojący dziś w centralnym punkcie wsi przy trasie Praga–Karlowe Wary. Odlana z brązu figura, osadzona na okazałym kamiennym cokole, przedstawia władcę trzymającego dokument z napisem odnoszącym się do zniesienia poddaństwa – reformy, która w 1781 roku zmieniła życie chłopów w całej monarchii habsburskiej i uczyniła z Józefa II jedną z najczęściej upamiętnianych postaci epoki oświecenia na wsiach czeskich i morawskich.

Kto stworzył pomnik i kiedy powstał?

Autorem rzeźby jest Richard Kauffungen (1854–1942), austriacki rzeźbiarz działający na przełomie XIX i XX wieku. Pomnik odsłonięto uroczyście w 1903 roku – mieszkańcy Hořoviček, podobnie jak wielu innych czeskich miejscowości, w ten sposób wyrazili wdzięczność za zniesienie pańszczyzny sto kilkadziesiąt lat wcześniej. Pierwotnie figura stała za kościołem świętych Cyryla i Metodego, a dopiero później zyskała bardziej eksponowane miejsce w centrum wsi.

Dlaczego pomnik zniknął na kilkadziesiąt lat?

Po zakończeniu I wojny światowej, wraz z rozpadem monarchii austro-węgierskiej, w nowo powstałej Czechosłowacji usuwano wiele symboli habsburskiej władzy. Podobny los spotkał pomnik w Hořovičkách – rzeźbę zdjęto z cokołu i ukryto pod podłogą pobliskiego kościoła świętych Cyryla i Metodego. Tam przetrwała w ukryciu przez dekady, przez cały okres komunistyczny, kiedy jawne eksponowanie habsburskich symboli byłoby politycznie niemożliwe.

Kiedy pomnik wrócił na swoje miejsce?

Dopiero 22 października 1992 roku, po upadku komunizmu i w atmosferze odnowionego zainteresowania lokalną historią, figurę wydobyto z ukrycia i przywrócono na widoczne miejsce w centrum Hořoviček. Od tego samego roku pomnik objęto ochroną jako zabytek kultury, co potwierdziło jego wartość historyczną i artystyczną niezależnie od zmieniających się ocen politycznych postaci Józefa II.

Co przedstawia tablica na pomniku?

Na południowej stronie cokołu umieszczono tablicę pamiątkową z napisem informującym, że cesarz Józef II był oświeconym władcą i reformatorem, panującym w latach 1781–1790. Napis krótko streszcza to, za co mieszkańcy dawnych ziem czeskich najbardziej cenili tego władcę – za reformy prawne i społeczne, które ułatwiły życie najuboższym warstwom społeczeństwa.

Dlaczego warto zobaczyć ten pomnik?

Monumentalna forma – wysoki, bogato zdobiony cokół i wykonana z dużą precyzją brązowa figura – kontrastuje z niewielką, wiejską skalą Hořoviček, co samo w sobie robi wrażenie na odwiedzających. To rzadki przykład pomnika habsburskiego władcy, który przetrwał burzliwe dwudziestolecie międzywojenne, okres nazistowski i komunistyczny, by ostatecznie wrócić na eksponowane miejsce po 1989 roku. Dla miłośników historii Europy Środkowej to namacalny ślad epoki oświecenia i jej wpływu na czeską wieś.

Najczęstsze pytania

Gdzie stoi pomnik Józefa II w Hořovičkách? W centrum wsi, przy drodze łączącej Pragę z Karlowymi Warami.

Kto jest autorem rzeźby? Austriacki rzeźbiarz Richard Kauffungen (1854–1942).

Kiedy pomnik odsłonięto? W 1903 roku.

Dlaczego pomnik zniknął z widoku na wiele lat? Po I wojnie światowej usunięto go i ukryto pod podłogą kościoła świętych Cyryla i Metodego, skąd wrócił dopiero w 1992 roku.

Czy pomnik jest chroniony prawnie? Tak, od 1992 roku figuruje jako zabytek kultury.