Jewish cemetery in Zbraslavice

Żydowski cmentarz w Zbraslavicach to niewielka, ale historycznie bogata nekropolia położona w gminie Zbraslavice w powiecie Kutná Hora, w środkowoczeskim kraju, około 58 km na południowy wschód od Pragi. Miejsce to jest świadectwem obecności społeczności żydowskiej, która przez wieki współtworzyła lokalną historię regionu.

Jak zaczęła się historia żydowskiego osadnictwa w Zbraslavicach?

Osadnictwo żydowskie w tej okolicy sięga połowy XVII wieku. Pierwsza próba założenia cmentarza miała miejsce już w 1632 roku w miejscu zwanym Pančava, jednak z powodu nacisków miejscowej szlachty musiał zostać zamknięty. Kolejna, krótkotrwała nekropolia funkcjonowała niecały rok, w 1697 roku, powyżej młyna Kudláčka. Dopiero trzecia próba założenia „domu życia" (jak tradycyjnie określa się żydowskie cmentarze), zlokalizowana w pobliżu Hetlína, powyżej Spáleného mlýna, okazała się trwała — jej istnienie potwierdza odręcznie sporządzona mapa z 1766 roku, przechowywana dziś w archiwum praskiego Muzeum Żydowskiego.

Kiedy powstał obecny cmentarz?

Cmentarz, który zachował się do dziś, pochodzi z końca XVIII wieku — za rok jego założenia przyjmuje się 1797. Początkowo teren znajdował się w rękach prywatnych: w 1838 roku jako właściciela odnotowano rycerza Jakoba Löwenthala. Dopiero w latach 50. XIX wieku zarząd nad cmentarzem przejęła żydowska gmina wyznaniowa, co ustabilizowało jego status i dalsze funkcjonowanie.

Jak liczna była lokalna społeczność żydowska?

Szczyt liczebności społeczności żydowskiej w Zbraslavicach przypadł na połowę XIX wieku — w 1850 roku mieszkało tu 215 osób wyznania mojżeszowego, co było najwyższą odnotowaną liczbą w historii gminy. W kolejnych dekadach liczba ta systematycznie malała: do 1930 roku w Zbraslavicach pozostało już tylko 19 osób pochodzenia żydowskiego. Mimo to pochówki na miejscowym cmentarzu odbywały się aż do okresu tuż przed wybuchem II wojny światowej.

Co stało się ze społecznością w czasie wojny?

Tragiczny finał lokalnej historii żydowskiej przyniosła II wojna światowa. Większość pozostałych mieszkańców żydowskiego pochodzenia zginęła w tak zwanych transportach śmierci, co oznaczało definitywny kres wielowiekowej obecności społeczności żydowskiej w Zbraslavicach.

Jak wygląda cmentarz dzisiaj?

W 1958 roku cmentarz uznano za zabytek kultury, co zapewniło mu formalną ochronę. Do naszych czasów zachowało się około 150 nagrobków, wykonanych głównie z piaskowca i granitu. Najstarsze czytelne inskrypcje pochodzą z lat 1815 i 1834, a najmłodsze nagrobki datowane są na rok 1932. Płyty mają płaski kształt, zdobione są rzeźbionymi płaskorzeźbami, a inskrypcje wykonano w językach hebrajskim i niemieckim. Na terenie cmentarza nie odnotowano grobów masowych ani budowli.

Cmentarz wielokrotnie padał ofiarą aktów wandalizmu, szczególnie nasilonych w okresie II wojny światowej. Obecnie właścicielem terenu jest gmina żydowska w Pradze. Miejsce zmaga się z typowymi dla tego typu zabytków zagrożeniami — erozją wywołaną warunkami atmosferycznymi, zanieczyszczeniem oraz zarastaniem roślinnością.

Kto dziś dba o zachowanie cmentarza?

W ostatnich latach opiekę nad cmentarzem sprawują między innymi uczniowie z pobliskiego Kolína, którzy we współpracy z gminą żydowską w Pradze angażują się w prace porządkowe i konserwatorskie. Dzięki takim inicjatywom to unikatowe miejsce pamięci wciąż jest pielęgnowane i dostępne dla osób zainteresowanych historią żydowskiego osadnictwa w regionie środkowoczeskim.

Najczęstsze pytania

Gdzie znajduje się żydowski cmentarz w Zbraslavicach? W gminie Zbraslavice, powiat Kutná Hora, kraj środkowoczeski, około 58 km na południowy wschód od Pragi.

Kiedy powstał obecny cmentarz? Prawdopodobnie w 1797 roku, choć wcześniejsze, nieudane próby założenia cmentarza sięgają XVII wieku.

Ile nagrobków zachowało się do dziś? Około 150, głównie z piaskowca i granitu, datowanych od 1815 do 1932 roku.

Czy cmentarz jest chroniony prawnie? Tak, od 1958 roku posiada status zabytku kultury.