Jewish cemetery in Staré Město pod Landštejnem

Cmentarz żydowski w Starém Městě pod Landštejnem to historyczna nekropolia leżąca na północnych obrzeżach wsi, w pobliżu potoku Pstruhovec, na niewielkim, osłoniętym wzniesieniu zwanym Hadí vrch (Wężowe Wzgórze). Miejsce znajduje się w polach, około 80 metrów na zachód od drogi prowadzącej ze Starégo Města pod Landštejnem w kierunku zapory wodnej, w regionie Vysočina niedaleko granicy z Austrią.

Historia założenia

Żydowska gmina wyznaniowa w okolicy powstała już w XVII wieku i to właśnie wtedy założono cmentarz. Choć większość zachowanych nagrobków pochodzi z pierwszej połowy XVIII wieku, najstarszy odnaleziony na miejscu datowany jest już na rok 1610 — co świadczy o tym, że pochówki na tym terenie mogły odbywać się jeszcze przed formalnym ustanowieniem cmentarza lub że najstarsza macewa została przeniesiona z wcześniejszego miejsca pochówku. Nekropolia stanowiła miejsce spoczynku dla żydowskiej społeczności zamieszkującej wschodnią część regionu Jindřichohradecka, obejmującą także okoliczne miasteczka.

Kontekst regionalny

Staré Město pod Landštejnem było jedną z kilku miejscowości w regionie Jindřichův Hradec, w których przed Holokaustem istniały prężne społeczności żydowskie. Po II wojnie światowej z tego dziedzictwa pozostały już tylko opustoszałe synagogi w Jindřichově Hradci i Telczu oraz cmentarze — między innymi w Markvarcu, Dolní Bolíkovie, Nové Bystrzycy oraz właśnie w Starém Městě pod Landštejnem. Zagłada żydowskiej ludności regionu w czasie II wojny światowej oznaczała koniec ciągłości opieki nad tym miejscem przez lokalną społeczność wyznaniową.

Zniszczenia i stan obecny

Cmentarz został poważnie zniszczony w okresie nazistowskiej okupacji Czechosłowacji. Wiele nagrobków uległo wówczas dewastacji lub zniknęło, a samo miejsce przez dziesięciolecia pozostawało w cieniu tragicznej historii regionu. Obecnie za opiekę nad terenem i jego stopniową renowację odpowiada Żydowska Gmina Wyznaniowa w Pradze, która sprawuje pieczę nad wieloma opuszczonymi cmentarzami żydowskimi na terenie Czech pozbawionymi już własnych, lokalnych społeczności.

Co warto wiedzieć przed wizytą?

Cmentarz leży w cichej, wiejskiej okolicy, z dala od głównych szlaków turystycznych, co czyni go miejscem raczej dla osób zainteresowanych historią Żydów czeskich, genealogią czy mniej znanymi zabytkami regionu Vysočina, a nie typową atrakcją masowej turystyki. Teren ma charakter historycznego miejsca pamięci, dlatego warto zachować powagę i szacunek podczas zwiedzania, tak jak w przypadku każdego cmentarza. Dokładna lokalizacja na wzgórzu w polach oznacza, że dotarcie na miejsce najwygodniej zaplanować samochodem, korzystając z drogi łączącej wieś z pobliską zaporą wodną.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał cmentarz żydowski w Starém Městě pod Landštejnem? Gmina żydowska założyła go w XVII wieku, choć najstarszy zachowany nagrobek pochodzi już z 1610 roku, a większość macew datowana jest na pierwszą połowę XVIII wieku.

Gdzie dokładnie znajduje się cmentarz? Na północnych obrzeżach wsi, na wzgórzu Hadí vrch w pobliżu potoku Pstruhovec, około 80 metrów na zachód od drogi prowadzącej w stronę pobliskiej zapory.

Czy cmentarz przetrwał w dobrym stanie? Nie — został poważnie zniszczony podczas nazistowskiej okupacji. Obecnie opiekę nad nim sprawuje Żydowska Gmina Wyznaniowa w Pradze.

Dlaczego to miejsce jest ważne historycznie? Jest jednym z nielicznych zachowanych śladów po żydowskiej społeczności regionu Jindřichohradecka, która przestała istnieć w wyniku Holokaustu — obok podobnych cmentarzy w Markvarcu, Dolní Bolíkovie i Nové Bystrzycy oraz opustoszałych synagog w Jindřichově Hradci i Telczu.