Jewish cemetery in Mladá Boleslav

Żydowski cmentarz w Mladéj Boleslavi to jedna z najważniejszych żydowskich nekropolii w Czechach, położona w południowej części miasta, na zboczu za rzeką Klenicą, przy dawnej drodze do Pragi. Wejście prowadzi od dzisiejszej ulicy Pražská.

Kiedy powstał cmentarz?

Nekropolia istniała już przed 1584 rokiem, choć Żydzi mieszkali w Mladéj Boleslavi znacznie wcześniej – pierwsza pisemna wzmianka o ich obecności pochodzi z 1471 roku. Cmentarz był później dwukrotnie powiększany: w 1716 roku oraz w pierwszej połowie XIX wieku, w miarę jak rosła liczebność miejscowej gminy żydowskiej.

Co można zobaczyć na cmentarzu?

Najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1604 roku. Na terenie nekropolii przetrwało ponad 2000 macew w stylu renesansowym, barokowym i klasycystycznym, co czyni to miejsce jednym z najcenniejszych zabytków żydowskiej kultury sepulkralnej w kraju. W najstarszej części, pochodzącej z przełomu XVI i XVII wieku, znajduje się grób Jakuba Bassevi – wpływowego finansisty i pierwszego Żyda w monarchii habsburskiej, który otrzymał tytuł szlachecki.

Na terenie cmentarza stoi ośmioboczna sala obrzędowa z lat 1888–1889 oraz XIX-wieczny domek grabarza. Znajduje się tu również budynek kostnicy z okresu I Republiki Czechosłowackiej, wzniesiony w 1937 roku.

Dlaczego Mladá Boleslav była ważnym ośrodkiem żydowskim?

W XVII i XVIII wieku miasto stanowiło jedno z kluczowych centrów życia żydowskiego w regionie – w tym okresie niemal połowę mieszkańców stanowili Żydzi. Szczytową liczebność społeczność ta osiągnęła w połowie XIX wieku, licząc około 900 osób, co stanowiło wówczas 18% całej populacji miasta. W przeciwieństwie do wielu innych miast w Boleslavi nie istniało zamknięte getto – choć pod koniec XVII wieku (1698–1699) władze skoncentrowały ludność żydowską w obrębie dzisiejszych ulic Bělská, Starofarní i Krajířova, terenu tego nie dało się jednak odgrodzić, ponieważ prowadziła przez niego droga do bramy miejskiej Bělská. Dzielnica żydowska wielokrotnie płonęła – pożary nawiedziły ją w latach 1642, 1697 i 1761, a katastrofalny pożar z 1859 roku strawił 23 domy.

Co stało się z gminą żydowską w XX wieku?

W 1922 roku w mieście powstało lokalne muzeum żydowskie, którego zbiory trafiły później do Centralnego Muzeum Żydowskiego w Pradze. Tragiczny koniec wielowiekowej historii społeczności przyniosła II wojna światowa – w 1942 roku Żydów z Mladej Boleslavi i okolicznego powiatu skoncentrowano na terenie starego zamku. Spośród 1041 osób deportowanych do Terezína w styczniu 1943 roku, w listopadzie 1944 roku żyło już tylko 40.

Czy warto odwiedzić cmentarz dziś?

Cmentarz jest dziś chronionym zabytkiem kultury i pozostaje świadectwem wielowiekowej obecności społeczności żydowskiej w regionie. Gęsto rozmieszczone, często pochylone macewy porośnięte mchem tworzą nastrojowe, historyczne miejsce, które przyciąga osoby zainteresowane historią i dziedzictwem żydowskim w Czechach. To jeden z niewielu materialnych śladów po społeczności, która przez stulecia współtworzyła życie miasta, zanim niemal całkowicie zniknęła w czasie Zagłady.

Najczęstsze pytania

Ile macew zachowało się na cmentarzu? Ponad 2000 nagrobków z okresu renesansu, baroku i klasycyzmu.

Kto jest pochowany na cmentarzu? Między innymi Jakub Bassevi, pierwszy Żyd wyniesiony do szlachectwa w monarchii habsburskiej.

Czy w mieście istniało getto żydowskie? Nie, dzielnica żydowska nie była formalnie zamknięta, mimo koncentracji ludności w wybranych ulicach pod koniec XVII wieku.