Jewish cemetery in Jihlava

Cmentarz żydowski w Igławie to jeden z najlepiej zachowanych zabytków społeczności żydowskiej na Morawach, położony przy ulicy U Cvičiště na przedmieściach miasta. Na powierzchni niemal 9 tysięcy metrów kwadratowych spoczywają tu m.in. rodzice i bracia kompozytora Gustava Mahlera, który dorastał w Igławie.

Jak dotrzeć?

Cmentarz leży na obrzeżach Igławy, w spokojnej, podmiejskiej okolicy, do której nie prowadzą żadne oznaczenia turystyczne z centrum — teren jest jednak ogrodzony murowanym ogrodzeniem z bramą, która nie jest zamykana na kłódkę, więc wstęp jest wolny dla każdego zwiedzającego. Najlepiej dojechać samochodem lub dojść pieszo z centrum miasta, korzystając z mapy — w terenie nie ma tablic informacyjnych prowadzących do wejścia.

Skąd się wziął ten cmentarz?

Żydowskie osadnictwo w Igławie ma długą i przerywaną historię. Pierwsza wzmianka o obecności Żydów w mieście pochodzi z 1249 roku, a trwała społeczność zaczęła się rozwijać po 1345 roku, gdy margrabia Karol (późniejszy cesarz Karol IV) wydał odpowiedni przywilej. W 1425 roku Żydzi zostali wygnani z Igławy, a wraz z nimi zniknął średniowieczny cmentarz — jego dokładne położenie nie jest dziś znane.

Gdy w XIX wieku społeczność żydowska w Igławie odrodziła się, zmarłych chowano najpierw na cmentarzu w pobliskiej gminie Puklice. Dopiero w latach 1867–1868 rabin Joachim Jakob Unger wraz z przewodniczącym miejscowej gminy żydowskiej, Leopoldem Schnürmannem, zorganizowali budowę nowego, własnego cmentarza w Igławie. Uroczyście otwarto go w 1869 roku, rok przed powstaniem miejscowego bractwa pogrzebowego Chevra Kadisza, a pierwszy pochówek odbył się 20 grudnia 1870 roku.

Co można zobaczyć na miejscu?

Cmentarz zajmuje powierzchnię 8879 metrów kwadratowych i liczy ponad tysiąc nagrobków, z których większość zachowała się w dobrym stanie. Najstarsze pochodzą z okresu założenia nekropolii w XIX wieku, najnowsze — z drugiej połowy XX wieku, bo ostatni znany pochówek odbył się w 1980 roku.

Historia zabudowy przy wejściu jest równie burzliwa jak losy samej społeczności. Pierwszą, skromną klasycystyczną obrzędową salę wzniesiono już w 1869 roku według projektu Eduarda Rathausky'ego. Na przełomie XIX i XX wieku, w latach 1903–1904, zastąpił ją znacznie większy kompleks budynków — sala obrzędowa, dom przedpogrzebowy, wozownia oraz mieszkanie dozorcy — zaprojektowany w stylu historyzującym przez wiedeńskiego architekta Wilhelma Stiassny'ego, znanego z projektów synagog w środkowej Europie.

Ten kompleks nie przetrwał jednak wojny — w nocy z 7 na 8 kwietnia 1939 roku budynki zostały spalone przez nazistów, a to, co z nich zostało, rozebrano ostatecznie w 1966 roku. Nową, znacznie skromniejszą salę obrzędową wzniesiono w 1969 roku przy nowym wejściu na cmentarz, według projektu Mileny Kubíkovej-Veselé. Cały teren przeszedł gruntowną rekonstrukcję na przełomie lat 80. i 90. XX wieku, zakończoną w 1993 roku, gdy zamontowano nową kutą bramę wejściową zdobioną symbolami żydowskimi oraz tablice pamiątkowe.

Groby rodziny Mahlera

Wśród tysiąca nagrobków szczególne znaczenie ma miejsce pochówku rodziców i braci Gustava Mahlera — kompozytor spędził w Igławie dzieciństwo i młodość, a rodzina pozostała związana z miastem do końca życia jego bliskich. Groby te są jednym z powodów, dla których cmentarz przyciąga zwiedzających śledzących tak zwany szlak Mahlera po regionie Vysočina, obejmujący również inne miejsca związane z kompozytorem w samej Igławie.

Najczęstsze pytania

Kiedy powstał obecny cmentarz żydowski w Igławie? Zbudowano go w latach 1867–1868 z inicjatywy rabina Joachima Jakoba Ungera i Leopolda Schnürmanna, a otwarto w 1869 roku. Pierwszy pochówek odnotowano 20 grudnia 1870 roku.

Czy to pierwszy cmentarz żydowski w mieście? Nie — wcześniejszy, średniowieczny cmentarz istniał już w XIII wieku, ale zniknął po wygnaniu Żydów z Igławy w 1425 roku i jego lokalizacja nie jest znana.

Kto jest tu pochowany? Ponad tysiąc osób, w tym rodzice i bracia kompozytora Gustava Mahlera, który wychowywał się w Igławie.

Co stało się z pierwotną salą obrzędową? Kompleks budynków z lat 1903–1904 zaprojektowany przez Wilhelma Stiassny'ego spłonął podczas nazistowskiego pożaru w kwietniu 1939 roku, a jego pozostałości rozebrano w 1966 roku. Nową salę wzniesiono w 1969 roku.

Czy wstęp na cmentarz jest wolny? Tak, teren jest ogrodzony, ale brama nie jest zamykana na kłódkę, więc zwiedzanie jest możliwe bez wcześniejszej rezerwacji.