Jewish cemetery in Heřmanův Městec

Żydowski cmentarz w Heřmanovie Městcu to jeden z największych i najlepiej zachowanych cmentarzy żydowskich w Czechach, leżący około 400 metrów na północny wschód od rynku, przy ulicy Havlíčkova.

Kiedy powstał cmentarz?

Według miejscowej tradycji teren zaczęto wykorzystywać jako miejsce pochówku jeszcze przed rokiem 1430, choć część badaczy wiąże jego początki dopiero z XV lub nawet XVI wiekiem — od kiedy istnienie osadnictwa żydowskiego w miasteczku jest już potwierdzone źródłowo. W połowie XV wieku społeczność żydowska na pewien czas zanikła na skutek wojen, epidemii i prawdopodobnie także pogromów, by odrodzić się pod koniec tego stulecia. Najstarszy czytelny do dziś nagrobek pochodzi z 1647 roku, a z 1643 roku zachowały się statuty miejscowego bractwa pogrzebowego (Chevra Kadisha).

Jak cmentarz się rozrastał?

Teren nekropolii powiększano wielokrotnie — pierwsze udokumentowane rozszerzenie miało miejsce w 1667 roku, a kolejne, już co najmniej czwarte z rzędu, w roku 1838. Po tym ostatnim powiększeniu powierzchnia cmentarza osiągnęła docelowy kształt niemal 4000 m². Na tym obszarze, w 21 rzędach, znajduje się ponad tysiąc nagrobków (według dokładniejszych spisów 1077 macew). Pod względem powierzchni i liczby zachowanych nagrobków cmentarz należy do największych i najstarszych tego typu obiektów na terenie Czech. Ostatni pochówek odbył się tu w 1940 roku.

Co można zobaczyć na nagrobkach?

Starsze macewy wykonano głównie z piaskowca, nowsze z marmuru. Zdobią je tradycyjne symbole sepulkralne — błogosławiące dłonie kohenów, dzbanki lewitów, motywy roślinne, a także rzadziej spotykane na wiejskich cmentarzach symbole zwierzęce, nawiązujące często do imion zmarłych. Na terenie nekropolii stoi też budynek dawnej sali obrzędowej (bejt tahara), noszący do dziś inskrypcję z 1838 roku informującą o ukończeniu budowy „Domu Wieczności".

Co spotkało miejscową społeczność żydowską?

3 grudnia 1942 roku niemal wszyscy Żydzi mieszkający wówczas w Heřmanovie Městcu — około 60 osób — zostali zobowiązani do stawienia się w pobliskim Pardubicach, skąd dwa dni później deportowano ich do obozu koncentracyjnego w Terezinie. Wielu z nich nie przeżyło wojny, a społeczność żydowska w miasteczku praktycznie przestała istnieć.

Jak wygląda cmentarz dziś?

Na początku lat 90. XX wieku przeprowadzono gruntowną renowację cmentarza: usunięto dzikie zarośla, uporządkowano i zinwentaryzowano nagrobki, naprawiono okalający mur oraz odrestaurowano budynek Chevra Kadisha i dom dozorcy. W 1991 roku zarówno synagoga, jak i cmentarz żydowski w Heřmanovie Městcu zostały uznane za narodowe zabytki kultury.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się cmentarz? Około 400 metrów na północny wschód od głównego rynku Heřmanova Městca, przy ulicy Havlíčkova.

Ile nagrobków przetrwało do dziś? Ponad tysiąc macew, ustawionych w 21 rzędach na powierzchni blisko 4000 m².

Czy cmentarz jest chroniony prawnie? Tak, od 1991 roku figuruje jako narodowy zabytek kultury, podobnie jak miejscowa synagoga.

Kiedy odbył się ostatni pochówek? W 1940 roku, tuż przed deportacją miejscowej społeczności żydowskiej.