Jewish cemetery in Dambořice

Żydowski cmentarz w Dambořicach to jeden z najstarszych i najlepiej zachowanych żydowskich cmentarzy na Morawach, położony na wzgórzu nad wsią, około 300 metrów na północny wschód od centrum, tuż za cmentarzem chrześcijańskim, w pobliżu miejscowego kościoła. Zajmuje powierzchnię niespełna 3500 m² i od 1958 roku jest chroniony jako nieruchomy zabytek kultury Republiki Czeskiej.

Kiedy powstał cmentarz?

Historia żydowskiego osadnictwa w Dambořicach sięga początku XVI wieku, a sama gmina żydowska ukształtowała się na przełomie XVI i XVII stulecia. Cmentarz założono w tym samym okresie, a w 1707 roku otoczono go solidnym kamiennym murem, za który miejscowa społeczność żydowska płaciła rocznie sześć złotych reńskich. Najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1657 roku, choć zapiski wskazują, że pierwsze pochówki mogły mieć miejsce jeszcze wcześniej.

Co można zobaczyć wśród nagrobków?

Na terenie cmentarza zachowało się około czterystu macew wykonanych z wapienia, granitu, piaskowca i marmuru. Najstarsze z nich mają charakterystyczne półkoliste zwieńczenia i bogatą reliefową dekorację kamieniarską. Wśród symboli pojawiają się między innymi błogosławiące dłonie kohenów, naczynia lewitów, wieńce, drzewa, lwy oraz korony — każdy z tych motywów odnosi się do pochodzenia, roli religijnej lub cnót osoby pochowanej. Nagrobki zdobią również inskrypcje w języku hebrajskim.

Jak wyglądała miejscowa społeczność żydowska?

Gmina żydowska w Dambořicach osiągnęła szczyt swojego rozwoju w połowie XIX wieku, kiedy stanowiła niemal jedną czwartą mieszkańców wsi. Wśród postaci związanych z miejscową społecznością wymienia się rabina Samuela Hahna (1836–1917). W kolejnych dekadach liczba żydowskich mieszkańców systematycznie malała — w 1930 roku we wsi żyło już tylko piętnaście rodzin żydowskich, łącznie 46 osób.

Co stało się z cmentarzem podczas wojny?

Losy większości żydowskich mieszkańców Dambořic podczas drugiej wojny światowej wiążą się tragicznie z obozem w Oświęcimiu — nikt z deportowanych nie wrócił do rodzinnej wsi po wojnie. Ostatni obrzęd na cmentarzu odbył się w 1940 roku, w tym samym roku, w którym przestała istnieć dambořicka gmina żydowska. Cmentarz przez dziesięciolecia pozostawał praktycznie bez opieki, jednak od 2006 roku przechodzi stopniową rekonstrukcję.

Najczęstsze pytania

Czy cmentarz jest dostępny do zwiedzania? Tak, teren cmentarza można odwiedzać, a obiekt stanowi jeden z ciekawszych przystanków na szlaku żydowskiego dziedzictwa południowej Moraw.

Ile nagrobków zachowało się do dziś? Na cmentarzu zachowało się około czterystu macew, z najstarszą datowaną na 1657 rok.

Dlaczego cmentarz znajduje się z dala od centrum wsi? Zgodnie z tradycyjną praktyką cmentarze żydowskie zakładano poza obrębem zabudowy, często na wzniesieniach — w Dambořicach cmentarz umieszczono na wzgórzu za cmentarzem chrześcijańskim, w pewnej odległości od centrum.

Czy społeczność żydowska w Dambořicach przetrwała wojnę? Nie. Większość żydowskich mieszkańców zginęła w Auschwitz, a po wojnie nikt z nich nie wrócił do wsi — gmina żydowska przestała istnieć w 1940 roku.