Jewish cemetery in Bzenec

Żydowski cmentarz w Bzenci to jeden z najlepiej zachowanych i utrzymanych cmentarzy żydowskich na Morawach, położony w miejscowości Bzenec w powiecie Hodonín, w południowo-wschodnich Czechach. Zajmuje powierzchnię ponad 6200 m² i kryje w sobie około tysiąca nagrobków (macew), z których część sięga przełomu XVII i XVIII wieku.

Skąd wzięła się żydowska społeczność w Bzenci?

Osadnictwo żydowskie w Bzenci sięga drugiej połowy XIV wieku, a pierwsze wzmianki o miejscowej gminie żydowskiej należą do jednych z najstarszych na Morawach. Przez kolejne stulecia gmina rozwijała się, osiągając szczyt liczebności w połowie XIX wieku – w 1857 roku mieszkało tu blisko tysiąc osób wyznania mojżeszowego. Później liczba ta systematycznie malała: do 1930 roku społeczność żydowska w miasteczku liczyła już mniej niż 150 osób, co odzwierciedlało ogólny trend migracji Żydów z małych miasteczek do większych ośrodków miejskich.

Jak wyglądał cmentarz na przestrzeni wieków?

Dokładna data założenia cmentarza nie jest znana, prawdopodobnie powstał on jeszcze w okresie średniowiecznym, wraz z pierwszymi żydowskimi osadnikami. Na jego terenie zachowały się cenne nagrobki barokowe i klasycystyczne, wykonane początkowo z piaskowca, granitu i marmuru, a w nowszych czasach – z czarnego granitu i marmuru. Różnorodność materiałów i stylów pozwala prześledzić zmieniające się gusta sepulkralne kilku pokoleń mieszkańców Bzenca.

Przy wejściu na cmentarz stoi sala obrzędowa (dom przedpogrzebowy), zbudowana w 1909 roku w stylu historyzującym przez miejscowego budowniczego Bedřicha Holomka. Po II wojnie światowej budynek stracił swoją pierwotną funkcję i przez dziesięciolecia służył jedynie jako magazyn.

Co wydarzyło się podczas II wojny światowej?

Losy społeczności żydowskiej w Bzenci, podobnie jak w całych Czechach, przypieczętował Holokaust. Gmina żydowska w miasteczku formalnie przestała istnieć w 1940 roku, a w styczniu 1943 roku pozostali przy życiu Żydzi z Bzenca zostali deportowani do getta w Terezinie, a stamtąd w większości do obozu zagłady Auschwitz. Mimo zagłady społeczności, na cmentarzu chowano zmarłych jeszcze przez pewien czas po zakończeniu wojny.

Jak wygląda cmentarz dzisiaj?

Od 1988 roku cmentarz objęty jest ochroną jako zabytek kultury. Sala obrzędowa przeszła gruntowną renowację – prace nad przywróceniem jej pierwotnego wyglądu zainicjował w 2017 roku lokalny mieszkaniec Libor Kuchař, a od 2003 roku właścicielem budynku jest Federacja Gmin Żydowskich w Republice Czeskiej. Dzięki tym staraniom cmentarz w Bzenci uchodzi dziś za jeden z najlepiej zachowanych i najstaranniej utrzymanych cmentarzy żydowskich w regionie Moraw.

Najczęstsze pytania

Jak duży jest cmentarz żydowski w Bzenci? Cmentarz zajmuje powierzchnię ponad 6200 m² i mieści około tysiąca zachowanych nagrobków.

Kiedy powstał cmentarz? Dokładna data założenia nie jest znana, ale prawdopodobnie sięga okresu średniowiecznego, związanego z osadnictwem żydowskim od drugiej połowy XIV wieku.

Czy można zwiedzić salę obrzędową? Sala obrzędowa z 1909 roku przeszła renowację po latach pełnienia funkcji magazynowej; opiekę nad obiektem sprawuje Federacja Gmin Żydowskich w Republice Czeskiej.

Co stało się ze społecznością żydowską w Bzenci? Gmina formalnie zakończyła działalność w 1940 roku, a w styczniu 1943 roku pozostali mieszkańcy żydowscy zostali deportowani do Terezina i Auschwitz.