Jewish cemetery in Běleč-Elbančice

Żydowski cmentarz w Bělči (Elbančice) leży na łagodnym zboczu wzgórza między wsiami Elbančice a Vilice, przy drodze nr 137, około 3 km od miasteczka Mladá Vožice w południowych Czechach. Choć administracyjnie znajduje się w katastrze gminy Běleč, w okolicy funkcjonuje też pod nazwami „cmentarz elbančicki" lub „cmentarz vilicki" — wszystkie te określenia odnoszą się do tego samego miejsca.

Kiedy powstał cmentarz?

Nekropolia została założona jeszcze przed rokiem 1723 przez gminę żydowską z Mladej Vožicy — nie przez lokalną społeczność w samej Bělči, bo ta nigdy nie była na tyle liczna, by utrzymywać własny cmentarz. W XIX wieku teren rozszerzono, dostosowując go do rosnących potrzeb pochówku. Najstarsze zachowane macewy pochodzą z pierwszej połowy XVIII wieku.

Ilu Żydów mieszkało w Bělči?

Źródła pisane odnotowują obecność Żydów w Bělči w niewielkiej liczbie od końca XVIII wieku. W XIX stuleciu mieszkały tu zaledwie trzy do pięciu rodzin żydowskich, a ostatnia wzmianka o miejscowym Żydzie pochodzi z 1921 roku. Cmentarz służył więc przede wszystkim mieszkańcom Mladej Vožicy i okolicznych miejscowości, a nie samej Bělči.

Kto jeszcze został tu pochowany?

Oprócz Żydów z Mladej Vožicy i okolic na cmentarzu spoczęli również żydowscy uchodźcy z Galicji, którzy trafili w te strony podczas I wojny światowej. Ostatnie pochówki miały miejsce jeszcze przed wybuchem II wojny światowej.

Jak duży jest cmentarz i ile zachowało się nagrobków?

Nekropolia zajmuje powierzchnię 2805 m² i zachowało się na niej około 180 macew lub ich fragmentów. Najmłodsza część cmentarza została zdewastowana w okresie powojennym — część nowszych, bardziej wartościowych nagrobków wyprzedano, zanim teren doczekał się ochrony.

Co się stało z cmentarzem po wojnie?

Po zaprzestaniu pochówków miejsce popadało w ruinę przez dziesięciolecia. Dopiero w 1996 roku rozpoczęto naprawę zniszczonego muru okalającego, a prace renowacyjne — obejmujące także niewielki dom przedpogrzebowy — trwały do 2002 roku. Obecnie cmentarz jest własnością Żydowskiej Gminy Wyznaniowej w Pradze.

Czy można go zwiedzać?

Tak, cmentarz jest swobodnie dostępny zarówno dla pieszych, jak i dla osób przyjeżdżających samochodem — prowadzi do niego polna droga odbijająca od głównej trasy między Elbančicami a Vilicami.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się cmentarz? Na wzgórzu przy drodze nr 137 między Elbančicami a Vilicami, w katastrze gminy Běleč, ok. 3 km od Mladej Vožicy.

Dlaczego cmentarz nazywa się też elbančickim lub vilickim? Bo leży dokładnie między tymi dwiema wsiami, a nazwy te przyjęły się lokalnie obok oficjalnej nazwy „cmentarz w Bělči".

Kto założył ten cmentarz, skoro w Bělči mieszkało tak mało Żydów? Gmina żydowska z pobliskiej Mladej Vožicy — to ona zarządzała cmentarzem i chowała tu swoich zmarłych.

Ile nagrobków przetrwało do dziś? Około 180 macew lub ich fragmentów, część z pierwszej połowy XVIII wieku.

Kto dziś opiekuje się cmentarzem? Żydowska Gmina Wyznaniowa w Pradze, która jest właścicielem terenu po przeprowadzonej w latach 1996–2002 renowacji.