Jewish cemetery in Babčice

Cmentarz żydowski w Babčicach to jeden z najlepiej zachowanych wiejskich kirkutów w południowych Czechach, położony w lesie na uboczu, kilometr od wsi Babčice na Táborsku. Powstał w pierwszej połowie XIX wieku jako wspólna nekropolia dla żydowskich rodzin rozproszonych po okolicznych, w większości nieżydowskich wioskach między Pacovem a Mladą Vožicí.

Jak dotrzeć?

Babčice leżą w regionie Táborsko, w południowo-czeskim kraju, w okolicy Mladej Vožicy. Sam cmentarz znajduje się poza wsią, około kilometra na północ, w niewielkim zagajniku przy polnej drodze prowadzącej w stronę Dolní Světlé — dawniej okolica ta bywała w dokumentach oznaczana lokalną nazwą Osikovec. Dojazd samochodem jest najwygodniejszy, a ostatni odcinek do bramy nekropolii prowadzi ścieżką przez pola i skraj lasu, co samo w sobie tworzy nastrojowe wprowadzenie do miejsca.

Kim byli pochowani tutaj ludzie?

Żydowscy osadnicy mieszkali w tym rejonie już od połowy XVIII wieku, jednak nie tworzyli własnych, odrębnych gmin w poszczególnych miejscowościach — żyli rozproszeni pojedynczymi rodzinami wśród chrześcijańskiej większości. Z tego powodu potrzebowali jednego wspólnego miejsca pochówku, obsługującego wiele wsi naraz. Pierwsze pisemne wzmianki o cmentarzu pochodzą z 1809 roku, a sama nekropolia zaczęła funkcjonować w pierwszych dekadach XIX wieku. Zajmuje powierzchnię około 1200 metrów kwadratowych.

Co można zobaczyć na miejscu?

Do dziś zachowało się na cmentarzu ponad sto nagrobków, według różnych źródeł nawet około dwustu, choć znaczna część jest przewrócona, uszkodzona lub przesunięta ze swojego pierwotnego miejsca. Najstarsze macewy pochodzą z lat 1841–1842, najmłodsze zaś z pierwszych dekad XX wieku, część źródeł wskazuje nawet na lata 30. tego stulecia. Kamienie wykonano głównie z granitu i piaskowca, mają płaski, prostokątny kształt, a inskrypcje na nich spisano w języku hebrajskim, niemieckim lub czeskim — niekiedy w kombinacji tych języków. Charakterystyczne jest ustawienie wszystkich nagrobków w jednym kierunku, zwróconych na północ, co jest rzadziej spotykaną praktyką niż tradycyjna orientacja wschodnia.

Część macew zdobią symboliczne ornamenty typowe dla sztuki nagrobnej żydowskich cmentarzy tego okresu. Za jeden z najbardziej interesujących uznaje się nagrobek Zalmana Schicka z 1845 roku, na którym wyryto rzadki motyw biblijnej Jaskini Machpela — miejsca pochówku patriarchów opisanego w Księdze Rodzaju — w towarzystwie wizerunku żałobnego dębu. Na terenie zachowała się także niewielka budowla, która pełniła funkcję domu przedpogrzebowego.

Co się z nim stało po II wojnie światowej?

Podobnie jak wiele innych żydowskich nekropolii w Czechach, cmentarz w Babčicach przetrwał wojnę w stanie znacznego zaniedbania, gdyż lokalna społeczność żydowska, która się nim opiekowała, przestała istnieć. Mimo częściowych zniszczeń i przewróconych nagrobków, władze uznały wartość historyczną miejsca i w 1963 roku wpisały je na listę zabytków kultury. Obecnie właścicielem terenu jest żydowska gmina wyznaniowa w Pradze.

Kiedy przyjechać?

Ze względu na leśne, ustronne położenie najlepszym momentem na odwiedziny są wiosna i lato, kiedy ścieżka dojazdowa jest sucha i łatwo przejezdna, a dłuższe dni pozwalają swobodnie zwiedzić cały teren. Jesień bywa atrakcyjna dla osób szukających spokoju i mniejszego ruchu turystycznego, choć warto liczyć się z wilgotnym, błotnistym gruntem po opadach.

Najczęstsze pytania

Gdzie dokładnie znajduje się cmentarz żydowski w Babčicach? Około kilometra na północ od wsi Babčice na Táborsku, w niewielkim lesie przy polnej drodze w stronę Dolní Světlé.

Kiedy powstał cmentarz? Pierwsze wzmianki pisemne pochodzą z 1809 roku, a jako nekropolia zaczął funkcjonować w pierwszych dekadach XIX wieku; najstarszy zachowany nagrobek datowany jest na 1841/1842 rok.

Dlaczego cmentarz służył wielu wsiom naraz? Żydowscy mieszkańcy regionu między Pacovem a Mladą Vožicí żyli rozproszeni pojedynczymi rodzinami w nieżydowskich wioskach i nie mieli osobnych nekropolii w każdej miejscowości, więc korzystali ze wspólnego miejsca pochówku.

Co jest najbardziej charakterystyczne dla tego cmentarza? Ustawienie wszystkich nagrobków w kierunku północnym oraz nagrobek Zalmana Schicka z motywem Jaskini Machpela i żałobnego dębu.

Czy cmentarz jest chroniony prawnie? Tak, od 1963 roku jest wpisany na listę zabytków kultury, a jego właścicielem jest żydowska gmina wyznaniowa w Pradze.