Church of Saint Mark

Kościół świętego Marka to niewielka, barokowa świątynia stojąca w samym centrum wsi Těchobuz, tuż przy tamtejszym zamku i urzędzie gminy, w powiecie Pelhřimov, w kraju Vysočina. Choć z zewnątrz wygląda skromnie, kryje w sobie ponad sześćset lat historii i osobliwy epizod związany z jednym z najważniejszych czeskich myślicieli XIX wieku.

Gdzie dokładnie stoi kościół?

Těchobuz to niewielka miejscowość na Wyżynie Czesko-Morawskiej, około 8 km na północny zachód od Pacova i 10 km na południowy wschód od Mladej Vožicy. Kościół znajduje się w samym sercu wsi, kilkadziesiąt metrów od budynku urzędu gminy, w sąsiedztwie miejscowego zamku i mieszczącej się w dawnym spichlerzu Galerii Bernarda Bolzana. To skromne, choć gęsto usiane zabytkami miejsce — na zaledwie kilkudziesięciu mieszkańców Těchobuz przypada kilka chronionych obiektów, a kościół świętego Marka jest wpisany do rejestru zabytków kultury Republiki Czeskiej.

Jak stara jest ta świątynia?

Pierwsza pisemna wzmianka o samej wsi pochodzi z 1352 roku, a kościół pojawia się w źródłach już w 1365 roku — to jeden z najstarszych udokumentowanych obiektów sakralnych w okolicy. Pierwotna budowla miała prawdopodobnie charakter romański, z późniejszymi przekształceniami w duchu gotyku, a następnie renesansu. Obecny, wczesnobarokowy kształt świątynia zyskała podczas gruntownej przebudowy w drugiej połowie XVII wieku. Osobno stojącą dzwonnicę dobudowano w 1603 roku — wcześniej niż główna barokowa przebudowa kościoła, co tłumaczy jej nieco odmienny charakter architektoniczny w stosunku do reszty założenia.

Co warto zobaczyć w środku i na zewnątrz?

Kościół ma jednonawową, prostokątną bryłę z prostokątnym prezbiterium, do którego od strony bocznej dostawiona jest kwadratowa zakrystia z oratorium na piętrze. Zachodnią fasadę wieńczy charakterystyczny szczyt wolutowy, typowy dla architektury tego okresu na Wyżynie Czesko-Morawskiej. Wnętrze zdobi klasycystyczny ołtarz główny wraz z amboną, pochodzące z około połowy XIX wieku. Uwagę zwraca też czerwony marmurowy epitafium Antonína z Těchobuzi, z reliefem przedstawiającym śpiącego Chronosa — symbol przemijania czasu, rzadko spotykany w wiejskich kościołach tej wielkości. Do początku XIX wieku wokół świątyni rozciągał się cmentarz, który później przeniesiono na północ od wsi, w stronę drogi na Velký Ježov.

Jaki związek z kościołem ma Bernard Bolzano?

Najciekawszy rozdział historii miejsca łączy się z Bernardem Bolzanem — filozofem, matematykiem i teologiem, jedną z najważniejszych postaci czeskiej myśli XIX wieku. Odsunięty od wykładania na Uniwersytecie Karola w Pradze, w latach 1825–1841 mieszkał w pobliskim zamku u rodziny Hoffmannów, właścicieli miejscowej huty szkła. To właśnie w tym czasie, spędzanym częściowo w Těchobuzi, powstawało jedno z jego najważniejszych dzieł — "Wissenschaftslehre" ("Nauka logiki"). Podczas pobytu Bolzano uczestniczył w porannych mszach właśnie w kościele świętego Marka. Na pamiątkę tego związku w 1981 roku, z okazji 200. rocznicy urodzin filozofa, na fasadzie zamku odsłonięto tablicę pamiątkową, a od 2007 roku w dawnym spichlerzu przy zamku działa poświęcona mu Galeria Bernarda Bolzana.

Kiedy najlepiej zaplanować wizytę?

Kościół nie jest udostępniany turystom na stałe, dlatego zwiedzanie wnętrza warto wcześniej zaplanować, na przykład łącząc je z wizytą w pobliskim zamku i Galerii Bernarda Bolzana, które mają ustalone godziny otwarcia w sezonie letnim. Sama wieś, z zamkiem, dzwonnicą i stawami typowymi dla krajobrazu Wyżyny Czesko-Morawskiej, najlepiej zwiedza się wiosną i latem, gdy działają lokalne atrakcje turystyczne.

Najczęstsze pytania

Jak stary jest kościół świętego Marka w Těchobuzi? Pierwsza wzmianka o kościele pochodzi z 1365 roku, choć obecny, wczesnobarokowy kształt świątynia zyskała dopiero podczas przebudowy w drugiej połowie XVII wieku.

Czy kościół ma związek z Bernardem Bolzanem? Tak — w latach 1825–1841 filozof mieszkał w pobliskim zamku i uczestniczył w mszach odprawianych w tym kościele, pracując jednocześnie nad swoim głównym dziełem filozoficznym.

Co znajduje się we wnętrzu kościoła? Klasycystyczny ołtarz główny i ambona z połowy XIX wieku oraz czerwony marmurowy epitafium Antonína z Těchobuzi z reliefem śpiącego Chronosa.

Czy kościół jest chroniony jako zabytek? Tak, kościół świętego Marka figuruje w rejestrze zabytków kultury Republiki Czeskiej.