Jazovka

Jazovka to lejek krasowy w lasach Žumberaka, kilka kilometrów od wsi Sošice w środkowej Chorwacji — miejsce, które od dziesięcioleci nosi ciężar tragicznej historii. To nie jest atrakcja turystyczna w zwykłym rozumieniu, lecz miejsce pamięci, do którego warto podejść z powagą i szacunkiem dla tych, którzy tu zginęli.

Co to za miejsce?

Jazovka to naturalna jama krasowa: pionowy, przypominający studnię otwór o głębokości ok. 34 metrów, prowadzący do dłuższego, ukośnie opadającego korytarza o długości około 15 metrów. W latach 1943–1945 stała się miejscem masowych egzekucji i pochówków dokonywanych przez jugosłowiańskich partyzantów, a później żołnierzy Armii Jugosłowiańskiej. Wrzucano do niej rannych żołnierzy, personel medyczny i cywilów, w tym pacjentów wywiezionych z zagrzebskich szpitali. Wielu z nich zginęło nie od razu, lecz wskutek obrażeń i wyziębienia na dnie jamy.

Miejsce odkryto ponownie w 1990 roku, po upadku komunizmu, gdy odnaleziono szczątki ponad 800 osób. W 2020 roku z jamy ekshumowano szczątki 814 ofiar, a 23 sierpnia 2025 roku odbył się uroczysty pogrzeb w pobliskich Sošicach, któremu przewodniczył arcybiskup zagrzebski Dražen Kutleša. Jazovka jest wpisana do rejestru dóbr kulturowych Republiki Chorwacji jako miejsce pamięci.

Jak dotrzeć?

Jazovka leży w lasach Žumberaka, w gminie Krašić, niedaleko wsi Sošice. Najwygodniej dojechać samochodem z Zagrzebia (ok. godziny jazdy) lub z Karlovca, kierując się w stronę Krašicia, a stamtąd lokalnymi drogami do Sošic. Ostatni odcinek do samej jamy prowadzi leśną ścieżką — warto mieć solidne obuwie, zwłaszcza po opadach, bo teren jest wilgotny i nierówny.

Co zobaczysz na miejscu?

Obok samego otworu jamy stoi skromny pomnik upamiętniający ofiary. To miejsce ciche i surowe — bez infrastruktury turystycznej, bez kawiarni czy punktów widokowych. Sama jama jest ogrodzona i zabezpieczona ze względów bezpieczeństwa; nie da się do niej zejść. Klimat okolicznych lasów Žumberaka — wzgórz porośniętych bukiem i grabem — dodaje temu miejscu dodatkowej powagi.

Kiedy przyjechać?

Co roku, zwykle w czerwcu, organizowany jest publiczny pochód pamięci (spomen-pohod) do Jazovki, gromadzący rodziny ofiar, duchowieństwo i mieszkańców regionu. Jeśli zależy Wam na doświadczeniu miejsca w kontekście historycznym i religijnym, warto zaplanować wizytę właśnie na ten termin. Poza tym okresem miejsce odwiedza się indywidualnie, w ciszy i refleksji — najlepiej wiosną lub jesienią, gdy leśne ścieżki są łatwiejsze do przejścia niż zimą.

Najczęstsze pytania

Czy Jazovka jest bezpieczna do zwiedzania? Tak, ale sama jama jest zabezpieczona i niedostępna do wejścia. Odwiedzający oglądają otwór i pomnik z bezpiecznej odległości, poruszając się po wyznaczonej ścieżce.

Czy wstęp jest płatny? Nie, dostęp do miejsca pamięci jest wolny i bezpłatny przez cały rok.

Ile czasu trzeba na wizytę? Sama wizyta zajmuje 20–30 minut, ale dojazd leśną drogą z Sošic i z powrotem wydłuża wycieczkę do około godziny.

Czy to miejsce nadaje się dla dzieci? Ze względu na charakter historyczny (miejsce masowych zbrodni) i brak typowej infrastruktury turystycznej, Jazovka lepiej sprawdzi się jako cel dla dorosłych zainteresowanych historią XX wieku niż jako atrakcja rodzinna.