Igreja de Santa Maria do Castelo (Abrantes)

Igreja de Santa Maria do Castelo to średniowieczny kościół w obrębie zamku w Abrantes, w dystrykcie Santarém w środkowej Portugalii. Dziś jest znany przede wszystkim jako panteon rodu Almeida i miejsce, gdzie zachowały się jedne z najstarszych w regionie nagrobków w stylu gotyku płomienistego.

Co warto wiedzieć o tym miejscu?

Świątynia stoi na wzgórzu, w murach zamkowych, nad miastem Abrantes. Zwiedzający trafiają tu zwykle przy okazji spaceru po zamku, bo kościół jest jego integralną częścią. Współrzędne obiektu to około 39,465 N, 8,195 W. Budowla jest chroniona jako zabytek narodowy: status ten otrzymała 16 czerwca 1910 roku.

Jaka jest historia kościoła?

Według przekazów pierwszą świątynię na tym miejscu zlecił wznieść król Afonso II w 1215 roku. Ten pierwotny budynek nie przetrwał jednak do naszych czasów w dawnej formie. W 1429 roku kościół zniszczyło trzęsienie ziemi. Odbudowa trwała od 1433 do 1451 roku, a jej inicjatorem był alcaide-mor, czyli dowódca zamku w Abrantes, Diogo Fernandes de Almeida. To właśnie ta odbudowa nadała kościołowi kształt, który widać do dziś, oraz związała go na stałe z rodziną Almeida.

W 1834 roku kościół wyłączono z użytku kultowego. Od tamtej pory jego wnętrze służy celom muzealnym.

Dlaczego nazywa się go Panteonem Almeida?

We wnętrzu znajdują się grobowce członków możnego rodu Almeida. W kaplicy można zobaczyć najstarsze nagrobki w stylu gotyku płomienistego z XV wieku. Spoczywają w nich m.in. wspomniany Diogo Fernandes de Almeida, który odbudował świątynię, oraz Lopo de Almeida, pierwszy hrabia Abrantes. Rzeźba nagrobna z tego okresu jest głównym powodem, dla którego miłośnicy sztuki gotyckiej odwiedzają to miejsce.

Co jeszcze zobaczysz w środku?

W kaplicy zachowały się fragmenty XVI-wiecznych azulejos w stylu mudéjar, czyli płytek ceramicznych inspirowanych sztuką islamską. Widoczna jest także część pierwotnego ołtarza wraz z baldachimem. To rzadkie połączenie późnogotyckiej rzeźby z zdobnictwem o wpływach mauretańskich, typowe dla portugalskiego renesansu.

W 2019 roku, podczas prac konserwatorskich, odkryto niespodziankę: pod panelem azulejos w prezbiterium (kaplicy głównej) znaleziono freski. Odkrycie pokazuje, że wnętrze wciąż kryje nieznane warstwy historii.

Czy w kościele jest muzeum?

Tak. Budynek mieści Museu D. Lopo de Almeida, założone w 1931 roku. Zbiory obejmują różne kolekcje, a szczególnie wyróżnia się w nich gotycka rzeźba nagrobna w stylu płomienistym oraz dzieła z XVI wieku. Dzięki temu wizyta łączy oglądanie zabytkowej architektury z kontaktem ze zbiorami sztuki.

Najczęstsze pytania

Kto ufundował kościół? Przyjmuje się, że pierwszą świątynię zlecił król Afonso II w 1215 roku. Obecną formę nadała odbudowa z lat 1433–1451, zamówiona przez Diogo Fernandesa de Almeida.

Dlaczego kościół był odbudowywany? W 1429 roku został zniszczony przez trzęsienie ziemi.

Czy nadal odbywają się tu nabożeństwa? Nie. Kościół wyłączono z użytku religijnego w 1834 roku, a dziś pełni funkcję muzealną.

Co jest najcenniejsze w środku? Gotyckie nagrobki rodu Almeida z XV wieku, azulejos w stylu mudéjar z XVI wieku, fragmenty pierwotnego ołtarza oraz freski odkryte w 2019 roku.

Czy to zabytek narodowy? Tak, ma status pomnika narodowego od 16 czerwca 1910 roku.

Jak połączyć zwiedzanie z resztą Abrantes? Kościół leży na terenie zamku, więc najprościej zwiedzić go podczas jednego spaceru po wzgórzu, z którego roztaczają się widoki na miasto i okolicę. Przed wizytą sprawdź aktualne godziny otwarcia muzeum na stronach lokalnych instytucji kultury, ponieważ mogą się zmieniać w zależności od sezonu.

Dla kogo to miejsce?

Dla osób interesujących się historią średniowiecznej Portugalii, sztuką sepulkralną i architekturą sakralną. To także dobry przystanek dla podróżujących trasą przez region Ribatejo i Médio Tejo, którzy szukają miejsc mniej oczywistych niż największe miasta kraju. Warto poświęcić na wizytę około godziny, by spokojnie obejrzeć nagrobki, kafle i zbiory muzealne.